Boek 4 Artikel 207 (4:207 BW)

Wordt een vereffenaar vervangen, dan mag hij niet zwijgend het toneel verlaten. Hij moet aan zijn opvolger rekening en verantwoording afleggen over wat hij heeft gedaan met de nalatenschap. De wet sluit daarvoor aan bij de regels die voor bewindvoerders gelden, zodat er geen apart regime voor vereffenaars hoefde te worden geschreven.

Waarom aan de opvolger en niet aan de erfgenamen

De opvolger moet verder met een boedel die hij niet vanaf het begin kent. Hij moet weten welke schuldeisers zich hebben gemeld, wat er is betaald, welke goederen zijn verkocht en waar het geld is gebleven. Legt zijn voorganger geen verantwoording af, dan begint hij in het duister en kan hij later zelf worden aangesproken op gaten die niet van hem zijn. De verantwoording aan de erfgenamen en aan de rechter over de vereffening als geheel komt daarnaast; dit artikel regelt de overdracht tussen twee vereffenaars.

Wat de verantwoording inhoudt

• Een overzicht van ontvangsten en uitgaven. Wat is er binnengekomen, wat is er betaald en aan wie.
• De stand van de boedel. Welke goederen zijn er nog, welke zijn verkocht en tegen welke opbrengst.
• De schuldenpositie. Welke vorderingen zijn aangemeld, welke zijn erkend en welke zijn betwist.

- De stukken zelf. Bankafschriften, bonnen, correspondentie met schuldeisers en met de rechter.

Wanneer dit speelt

De vereffenaar kan op eigen verzoek zijn ontslagen, hij kan om gewichtige redenen zijn vervangen, of zijn taak kan van rechtswege zijn geëindigd; artikel 4:206 BW somt die gevallen op. De wettekst spreekt van degene die als vereffenaar door een ander is opgevolgd; de verplichting ontstaat dus bij een daadwerkelijke opvolging.

Een voorbeeld. Een door de rechtbank benoemde vereffenaar wordt ziek en vraagt om ontslag. Zijn opvolger treft een boedel aan waaruit al betalingen zijn gedaan aan twee schuldeisers. Zonder rekening en verantwoording zou hij niet weten of die betalingen in de juiste rangorde zijn gedaan, en zou hij het risico lopen de resterende schuldeisers verkeerd te bedienen.

Wat als de voorganger weigert

Blijft de verantwoording uit, dan is dat geen kwestie van beleefdheid maar van aansprakelijkheid. De opvolgende vereffenaar kan nakoming vorderen, en de voorganger kan worden aangesproken voor de schade die door zijn stilzitten ontstaat, bijvoorbeeld doordat schuldeisers te weinig krijgen of doordat er dubbel wordt betaald. Ook erfgenamen en schuldeisers hebben er belang bij dat de rechter hierop wordt gewezen.

In de praktijk

Een administratie die vanaf de eerste dag op overdracht is ingericht, maakt de verantwoording eenvoudig: één rekening voor de boedel, elke betaling met een bewijsstuk, en een lopend overzicht van de aangemelde vorderingen. Voor wie een vereffening overneemt, geeft de rekening en verantwoording van de voorganger het beeld van wat er al is gedaan; betalingen vóór die tijd lopen het risico dubbel of in de verkeerde volgorde te gebeuren.