Boek 4 Artikel 86 (4:86 BW)

Bij een vermiste erflater is er geen sterfdag waarop iedereen zich kan richten. Toch hangen de belangrijkste rechten van een legitimaris aan termijnen die vanaf het overlijden lopen. Dit artikel lost dat op: stelt de rechtbank met toepassing van Boek 1 de vermissing van de erflater vast, of verklaart zij dat hij is overleden, dan beginnen die termijnen te lopen vanaf de dag waarop haar beschikking in kracht van gewijsde is gegaan.

Welke termijnen verschuiven

• De opeisbaarheid. De termijn van zes maanden uit het eerste lid van artikel 4:81 BW gaat pas dan lopen.
• De vervaltermijn van vijf jaar. Ook de termijn uit het eerste lid van artikel 4:85 BW begint op dat moment.

- De termijn uit het tweede lid van artikel 4:85 BW. Ook die gaat pas vanaf de beschikking lopen.

Waarom het aanknopingspunt verschuift

Bij vermissing weet niemand of en wanneer de vermiste is overleden. Zou de wet vasthouden aan de dag van het vermoedelijke overlijden, dan zouden termijnen al zijn verstreken voordat de nabestaanden juridisch iets konden doen. Door aan te knopen bij de beschikking krijgt iedereen een vast en kenbaar beginpunt. Dat de beschikking in kracht van gewijsde moet zijn gegaan, betekent dat er geen gewoon rechtsmiddel meer tegen openstaat.

Het gaat daarbij om twee verschillende beschikkingen. Bij een vermiste erflater telt de beschikking waarnaar artikel 1:417 lid 1 BW verwijst: de beschikking houdende vaststelling van vermissing. Zolang zo'n beschikking niet in kracht van gewijsde is gegaan, gaan de termijnen niet lopen. In de andere situatie telt de beschikking van artikel 1:427 lid 1 BW, waarin de rechtbank verklaart dat de betrokkene is overleden.

Een voorbeeld

Een man verdwijnt tijdens een reis en wordt jarenlang niet gevonden. Zijn kinderen vragen de rechtbank uiteindelijk zijn vermissing vast te stellen. Een van hen blijkt in een eerder testament onterfd. De vijf jaren waarbinnen hij zijn legitieme portie moet inroepen, tellen niet vanaf de dag die in de beschikking wordt vermeld, maar vanaf de dag waarop de beschikking in kracht van gewijsde ging. Hij heeft dus nog volop tijd.

In de praktijk

De beschikking en de datum waarop zij in kracht van gewijsde ging, zijn de stukken waarmee de legitimaris kan aantonen dat zijn termijn nog loopt. De afwikkeling van zo'n nalatenschap verloopt verder volgens de gewone regels van dit boek. Omdat zo'n beschikking een procedure bij de rechtbank vergt, kan de notaris de aansluiting tussen die procedure en de erfrechtelijke termijnen bewaken.