Boek 1 Artikel 417 (1:417 BW)

Een rechterlijke beslissing dat iemand vermist is, is voor banken, verzekeraars en instanties nog geen bewijsstuk waarmee zij uit de voeten kunnen. Daarvoor is een akte van de burgerlijke stand nodig. Dit artikel regelt hoe die akte tot stand komt en wat zij bewijst.

Van beschikking naar akte

Zodra de beschikking waarin de vermissing is vastgesteld onherroepelijk is geworden, dus zodra er geen rechtsmiddel meer tegen openstaat, stuurt de griffier van het gerecht dat de zaak het laatst behandelde een afschrift naar de ambtenaar van de burgerlijke stand. Dat gebeurt vanzelf; niemand hoeft daarom te vragen.

Welke gemeente dat is, hangt af van de laatste woonplaats. In beginsel gaat het afschrift naar de burgerlijke stand van de plaats die de vermiste heeft verlaten. Had hij in Nederland geen woonplaats, dan is de gemeente 's-Gravenhage de vangnetgemeente. Die rol vervult Den Haag vaker in het personen- en familierecht, bijvoorbeeld bij stukken die geen andere plaats in Nederland hebben.

Wat de ambtenaar doet

De ambtenaar van de burgerlijke stand maakt van de beschikking een akte van inschrijving op. Hij toetst de beslissing niet en beoordeelt niet of de vermissing terecht is vastgesteld; hij legt vast wat de rechter heeft beslist. De akte moet met de beschikking overeenstemmen en vermeldt uitdrukkelijk dat zij daarop berust, zodat aan de akte zelf te zien is waar het overlijdensgegeven vandaan komt.

De bewijskracht

De akte bewijst tegenover iedereen dwingend dat de vermiste op de daarin genoemde dag is overleden. Dwingend bewijs betekent dat de rechter van dat gegeven moet uitgaan; wie het anders ziet, moet tegenbewijs leveren. Voor de praktijk is dat het hele punt: met een uittreksel kunnen de erfgenamen naar de notaris, kan de verzekeraar uitkeren, kan een bankrekening worden opgeheven en kan de achtergebleven partner hertrouwen.

Een voorbeeld. Een vrouw is jaren geleden vermist geraakt; de rechtbank stelt de vermissing vast per de dag na haar laatste bericht. Haar zoon wacht de beroepstermijn af, waarna de griffier het afschrift naar de gemeente stuurt waar zij woonde. Enkele weken later vraagt hij bij het loket een uittreksel op en kan hij eindelijk de erfenis laten afwikkelen en de huurwoning opzeggen.

In de praktijk

Vraag na afloop van de procedure aan de griffie of het afschrift al is verzonden, en informeer daarna bij de gemeente wanneer de akte klaar is; daar zit vaak enige tijd tussen. Bestel meteen een paar uittreksels, want instanties willen ieder een eigen exemplaar. Klopt er iets niet in de akte, bijvoorbeeld een naam of een datum, meld dat dan direct bij de gemeente: verbetering van akten van de burgerlijke stand kent een eigen weg en verloopt niet via een nieuwe vermissingsprocedure.

Keert de vermiste terug, dan volgt de afwikkeling van de artikelen 1:422 en 1:423 BW; de akte blijft dan niet zonder meer ongewijzigd in de registers staan, maar dat is een aparte kwestie die om een aanpassing van de registers vraagt.