Boek 1 Artikel 402a (1:402a BW)

Jaarlijkse indexering van onderhoudsbijdragen

De bij rechterlijke uitspraak of bij overeenkomst vastgestelde bedragen voor levensonderhoud worden jaarlijks van rechtswege gewijzigd met een door Onze Minister van Justitie vast te stellen percentage, dat, behoudens het bepaalde in het derde en vierde lid, overeenkomt met het procentuele verschil tussen het indexcijfer der lonen per 30 september van enig jaar en het overeenkomstige indexcijfer in het voorafgaande jaar.
De wijziging gaat in op 1 januari volgende op de in het eerste lid genoemde datum. De beschikking waarin het percentage is vastgesteld, wordt bekend gemaakt in de Staatscourant.
Bij algemene maatregel van bestuur wordt bepaald wat onder indexcijfer der lonen wordt verstaan.
Het percentage van de wijziging van de bedragen voor levensonderhoud kan worden afgerond op tienden van een procent. Daarbij vindt, indien van het in het eerste lid bedoelde procentuele verschil het tweede of een volgend cijfer achter de komma vijf bedraagt, voor wat betreft die cijfers afronding naar beneden plaats.
De wijziging van rechtswege kan bij rechterlijke uitspraak of bij overeenkomst geheel of voor een bepaalde tijdsduur worden uitgesloten. Daarbij kan tevens worden bepaald dat en op welke wijze het bedrag voor levensonderhoud anders dan van rechtswege periodiek zal worden gewijzigd.
Bij de uitspraak, waarbij de tweede zin van het vorige lid toepassing heeft gevonden, en ook nadien, kan de rechter een regeling geven omtrent de wijze en de tijdstippen waarop de tot uitkering verplichte persoon aan de tot uitkering gerechtigde persoon gegevens dient te verschaffen ten behoeve van de vaststelling van de wijziging van het bedrag voor levensonderhoud. Deze beslissingen kunnen worden gegeven en nadien worden gewijzigd op verzoek van de tot uitkering verplichte of gerechtigde persoon.
De uitsluiting van de wijziging van rechtswege kan bij rechterlijke uitspraak worden ingetrokken. Voor zover het een uitsluiting betreft waarbij de tweede zin van het vijfde lid niet is toegepast, kan de intrekking alleen geschieden in de gevallen bedoeld in artikel 401 van dit boek.
De tenuitvoerlegging van een executoriale titel betreffende de betaling van levensonderhoud geschiedt met inachtneming van de op het tijdstip van de tenuitvoerlegging ingegane wijzigingen van rechtswege dan wel met inachtneming van de wijzigingen overeenkomstig de tweede zin van het vijfde lid van dit artikel.

Toelichting

Een alimentatiebedrag dat jaren geleden is vastgesteld, verliest door prijs- en loonontwikkeling zijn waarde. Dit artikel zorgt ervoor dat dat niet gebeurt: bedragen die bij rechterlijke uitspraak of bij overeenkomst zijn vastgesteld, worden jaarlijks van rechtswege gewijzigd met een percentage dat de minister vaststelt.

Hoe het percentage tot stand komt

Het percentage sluit aan bij het verschil tussen het indexcijfer der lonen per 30 september van een jaar en dat van het jaar daarvoor. Wat onder dat indexcijfer wordt verstaan, is bij algemene maatregel van bestuur geregeld. Het percentage mag op tienden van een procent worden afgerond, waarbij een vijf op de tweede of volgende decimaal naar beneden wordt afgerond.

Wanneer het ingaat

De wijziging gaat in op 1 januari die volgt op die peildatum. De beschikking waarin het percentage is vastgesteld, wordt bekendgemaakt in de Staatscourant. Van rechtswege betekent hier: het gebeurt automatisch. Er hoeft niemand iets voor te doen, er komt geen nieuwe beschikking en er hoeft geen nieuwe afspraak te worden gemaakt.

Uitsluiten of anders regelen

Partijen of de rechter kunnen de automatische wijziging geheel of voor een bepaalde periode uitsluiten. Daarbij kan worden bepaald dat het bedrag op een andere manier periodiek wordt aangepast, bijvoorbeeld aan de hand van de inkomensontwikkeling van degene die betaalt. Kiest men daarvoor, dan kan de rechter een regeling geven over de manier waarop en de momenten waarop de betalende partij gegevens aanlevert, zodat de andere partij de aanpassing kan berekenen. Een uitsluiting kan later bij rechterlijke uitspraak worden ingetrokken. Is daarbij geen andere periodieke aanpassing geregeld, dan kan dat alleen op de gronden van artikel 1:401 BW: gewijzigde omstandigheden, een uitspraak die van meet af aan op onjuiste of onvolledige gegevens berustte, of een afspraak die met grove miskenning van de wettelijke maatstaven tot stand kwam.

Bij incasso

Wordt een beschikking ten uitvoer gelegd, dan gebeurt dat met inachtneming van de indexeringen die op dat moment zijn ingegaan, of van de afwijkende aanpassingen die zijn afgesproken. De achterstand die kan worden geïnd is dus niet het oude bedrag maar het geïndexeerde bedrag.

Een voorbeeld

Een vader betaalt sinds vier jaar een maandelijkse bijdrage voor zijn dochter. Hij maakt al die tijd hetzelfde bedrag over, want de beschikking noemt dat bedrag. Toch is de bijdrage elk jaar per 1 januari verhoogd met het vastgestelde percentage. Er is dus een achterstand ontstaan die kan worden opgeëist, ook al heeft niemand hem er eerder op gewezen.

In de praktijk

Pas het bedrag elk jaar in december zelf aan in uw overboeking; het percentage is openbaar en er zijn eenvoudige rekenhulpen voor. Wilt u de indexering niet, leg dan uitdrukkelijk vast dat zij is uitgesloten, want zonder die vastlegging loopt zij door. Ontvangt u alimentatie en is er nooit geïndexeerd, dan kunt u dat alsnog opeisen; wacht daar niet te lang mee en probeer het eerst in onderling overleg te regelen.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Indexering ook voor de beslagvrije voet?

Hoge Raad · 1999-12-03 · ECLI:NL:HR:1999:AA3822

Bij beslag op periodieke uitkeringen had de rechter bepaald dat de beslagvrije voet jaarlijks zou meelopen met de wettelijke indexering van dit artikel. De Hoge Raad vernietigt dat onderdeel van de beslissing: voor de aanpassing van de beslagvrije voet bestaat een eigen, specifieke regeling in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in samenhang met de bijstandswetgeving, zodat de automatische jaarlijkse verhoging van dit artikel daarop niet van toepassing is. De wettelijke indexering werkt dus op de vastgestelde bedragen voor levensonderhoud zelf en niet op het bedrag dat buiten een beslag moet blijven.
Zijn de alimentatienormen recht, en hoe motiveert de rechter?

Hoge Raad · 2015-12-04 · ECLI:NL:HR:2015:3478

Naast de klachten over de draagkracht was in geschil of de wettelijke indexering van de alimentatie kon worden uitgesloten. Het hof had dat geweigerd omdat niet aannemelijk was dat het inkomen van de onderhoudsplichtige in de toekomst zou dalen. Volgens de Hoge Raad miskent dat oordeel dat er ook grond kan bestaan de indexering uit te sluiten wanneer aannemelijk is dat het inkomen gelijk blijft.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst