Boek 1 Artikel 15 (1:15 BW)

U kunt niet zomaar een andere woonplaats kiezen dan de plaats waar u werkelijk woont. Dit artikel staat dat maar in twee gevallen toe: wanneer de wet u tot zo'n keuze verplicht, en wanneer u die keuze schriftelijk of langs elektronische weg met een ander afspreekt voor bepaalde rechtshandelingen of rechtsbetrekkingen, terwijl er voor die gekozen plaats een redelijk belang bestaat.

De voorwaarden voor een geldige keuze

Er moeten drie dingen kloppen. De keuze staat op schrift of is elektronisch vastgelegd, zij is beperkt tot een of meer bepaalde rechtshandelingen of rechtsbetrekkingen, en er is een redelijk belang bij juist die plaats. Een algemene keuze voor alles wat u ooit doet, valt daarbuiten. De beperking beschermt u tegen bepalingen in kleine lettertjes waarmee een wederpartij u naar een ver adres of een verre rechter zou kunnen trekken.

Het vereiste van een redelijk belang is de belangrijkste rem. Dat belang is er bijvoorbeeld als de gekozen plaats het kantoor is van de advocaat of notaris die de zaak behandelt, of het adres waar de administratie van een project wordt gevoerd. Ontbreekt zo'n belang, dan houdt de keuze geen stand en geldt de gewone woonplaats.

Elektronisch afspreken

Wordt de keuze in een langs elektronische weg gesloten overeenkomst gemaakt, dan gelden de eisen die het contractenrecht daaraan stelt; de wet verwijst daarvoor naar artikel 6:227a BW. Het eerste lid daarvan noemt vier punten: partijen moeten de overeenkomst kunnen raadplegen, de echtheid ervan moet genoeg zijn gewaarborgd, en verder moeten het tijdstip van totstandkoming en wie de partijen zijn met voldoende zekerheid zijn vast te stellen. Een keuze die alleen in een vluchtig scherm heeft gestaan, voldoet daar niet aan.

Wat een gekozen woonplaats doet

Op het gekozen adres kunnen stukken worden bezorgd die met de afgesproken zaak te maken hebben, en het kan bepalend zijn voor de bevoegde rechter volgens het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Buiten de afgesproken onderwerpen verandert er niets: uw gewone woonplaats blijft gelden voor al het andere, van belastingpost tot familiezaken.

Een voorbeeld. Twee partijen sluiten een aannemingsovereenkomst en spreken af dat voor alles wat met dat werk samenhangt woonplaats wordt gekozen bij het kantoor van de notaris die de betalingen begeleidt. Post over dat project gaat dan rechtsgeldig naar de notaris. Een brief over een heel ander geschil tussen dezelfde partijen hoort daar niet.

In de praktijk

Lees bij het tekenen van een contract of er een woonplaatskeuze in staat en waar die naartoe wijst. Vraag u af of u post op dat adres ook echt zult zien; is dat niet zo, dan loopt u het risico dat termijnen verstrijken zonder dat u het merkt. Wijkt de gekozen plaats sterk af van waar de zaak zich afspeelt, vraag dan wat het redelijk belang is. Staat u als consument tegenover een bedrijf, dan is er bovendien extra bescherming: artikel 6:236 BW merkt een woonplaatskeuze in algemene voorwaarden aan als onredelijk bezwarend, zodat u zo'n beding kunt vernietigen. Daarbuiten vallen twee gevallen: een keuze die pas gaat gelden wanneer u in die gemeente geen bekend werkelijk adres meer heeft, en de bij registergoederen gebruikelijke keuze ten kantore van een notaris.

Voor wie zelf een keuze wil laten opnemen: houd het beperkt tot de betrokken overeenkomst, leg het schriftelijk vast en kies een adres waar de post wordt gelezen. Zo dient de keuze het doel waarvoor de wet haar toestaat.