Boek 1 Artikel 277 (1:277 BW)

Beëindiging van het gezag is niet per se voorgoed. Een ouder die het gezag over zijn kind kwijt is geraakt, kan de rechtbank vragen hem in het gezag te herstellen. Dit artikel noemt de twee voorwaarden waaraan dan voldaan moet zijn en geeft een aparte regel voor het geval het gezag destijds aan de andere ouder is opgedragen.

De twee voorwaarden

Herstel kan alleen als het in het belang van het kind is en als de ouder duurzaam in staat is de verantwoordelijkheid voor de verzorging en opvoeding te dragen. Waaruit die verantwoordelijkheid bestaat, is omschreven in artikel 1:247 BW. De wet verbindt beide eisen met 'en': aan allebei moet zijn voldaan, en het een kan het ontbreken van het ander niet goedmaken.

Het woord duurzaam doet hier het werk. Het gaat niet om een periode waarin het toevallig goed gaat, maar om een situatie die bestendig is. De rechtbank kijkt daarom naar wat er is veranderd, hoe lang dat al zo is en hoe stevig het staat.

Het initiatief ligt bij de ouder zelf; het is zijn verzoek. Daarnaast kan ook de Raad voor de Kinderbescherming zo'n verzoek doen, zoals artikel 1:278 BW laat zien.

Als het gezag naar de andere ouder is gegaan

Is het gezag bij de beëindiging aan de andere ouder opgedragen, dan ligt de drempel hoger. Doet de ouder wiens gezag was beëindigd het verzoek alleen, dan belast de rechtbank hem niet met het gezag, tenzij de omstandigheden na die eerdere beslissing zijn gewijzigd, of tenzij die beslissing berustte op onjuiste of onvolledige gegevens. Vragen de ouders er samen om, dan geldt die extra eis niet.

Welke veranderingen als gewijzigde omstandigheden tellen, werkt de wet niet uit; dat hangt af van het concrete geval. Door de schakelbepaling van artikel 1:253e BW is wel meteen duidelijk wat het herstel oplevert: zodra de rechtbank het uitspreekt, verliest de andere ouder het gezag dat hij tot dan toe uitoefende.

Wie beslist

De rechtbank beslist, net als bij de beëindiging zelf. In de procedure wordt vrijwel altijd onderzoek gedaan naar de situatie van het kind en van de ouder. Loopt er een voogdij, dan is de voogd belanghebbende en kan hij zijn visie geven.

Een voorbeeld

Een moeder verloor het gezag over haar zoon in een periode van ernstige psychische problemen; haar zus werd voogd. Na een lange behandeling is zij al geruime tijd stabiel, heeft zij een eigen woning en neemt zij weer deel aan het dagelijks leven van haar zoon, die bij de tante woont. Zij vraagt de rechtbank haar in het gezag te herstellen. De rechtbank toetst dan of haar herstel bestendig genoeg is om de opvoeding duurzaam te dragen en of het herstel in het belang van de jongen is.

In de praktijk

Bij een verzoek om herstel moet de ouder kunnen laten zien dat zijn situatie bestendig is. Zorg dat u kunt aantonen hoe lang de nieuwe situatie al duurt en wie dat kan bevestigen: een behandelaar, een werkgever, de school. Ga daarover eerst in gesprek met de voogd en met de Raad voor de Kinderbescherming.

Houd er rekening mee dat herstel van het gezag en contact met uw kind twee verschillende dingen zijn. Ook zonder gezag kan er omgang zijn. Voor de procedure kunt u zich laten bijstaan door een advocaat.