Een verplichting van een gewezen echtgenoot om uit hoofde van echtscheiding levensonderhoud te verschaffen aan de wederpartij, eindigt wanneer deze opnieuw in het huwelijk treedt, een geregistreerd partnerschap aangaat dan wel is gaan samenleven met een ander als waren zij gehuwd of als hadden zij hun partnerschap laten registreren.
←
Terug 1:159a · Verhaal van bijstand ondanks een alimentatieafspraak
Verder 1:163 · Inschrijving van de echtscheidingsbeschikking
→
Boek 1 Artikel 160 (1:160 BW)
Einde van de alimentatieplicht bij een nieuwe relatie
Wettekst
Toelichting
De onderhoudsplicht tussen ex-echtgenoten is een uitloper van het huwelijk. Bouwt de ontvanger een nieuw huwelijk of een daarmee vergelijkbaar samenleven op, dan houdt die uitloper op. Dit artikel bepaalt dat de alimentatieplicht eindigt zodra de ontvanger opnieuw trouwt, een geregistreerd partnerschap aangaat, of gaat samenleven met een ander alsof zij getrouwd zijn of hun partnerschap hebben laten registreren.
Drie situaties, een gevolg
Bij een nieuw huwelijk of een geregistreerd partnerschap is de vraag eenvoudig te beantwoorden: die feiten staan in de registers van de burgerlijke stand. De derde situatie, het samenleven als waren zij gehuwd, is feitelijk van aard en levert in de praktijk de meeste discussie op. Het gaat daarbij niet om zomaar een relatie of om af en toe blijven slapen.
In de rechtspraak is uitgekristalliseerd dat het moet gaan om een affectieve relatie van duurzame aard, waarbij de partners samenwonen, een gemeenschappelijke huishouding voeren en wederzijds voor elkaar zorgen. Al die elementen moeten aanwezig zijn, en de maatstaf wordt streng toegepast, juist omdat het gevolg zo ingrijpend is.
Definitief, en niet terug te draaien
Anders dan bij een tijdelijke wijziging van het bedrag gaat het hier om een definitief einde. Loopt de nieuwe relatie later stuk, dan herleeft de oude alimentatieplicht niet. Wie in de bijstand belandt na een kort nieuw samenleven, kan dus niet terugvallen op de ex-echtgenoot. Dat maakt de bepaling hard, maar het is de keerzijde van het uitgangspunt dat een nieuw gezinsleven het oude vervangt.
Wie moet wat aantonen
De betaler die vindt dat de alimentatie is geëindigd, moet dat onderbouwen; hij kan de betaling niet zomaar op eigen gezag staken zonder risico. Komen partijen er niet uit, dan beslist de rechtbank, op verzoek en met een advocaat. Van de ontvanger wordt verwacht dat hij openheid geeft over zijn woon- en leefsituatie, want de betaler kan daar zelf niet in kijken.
Een voorbeeld. Iemand ontvangt partneralimentatie en gaat na twee jaar bij een nieuwe partner wonen; zij delen de kosten, doen samen boodschappen en zorgen voor elkaar bij ziekte. De alimentatieplicht eindigt dan, ook al zijn zij niet getrouwd en hebben zij niets laten registreren. Gaat het om iemand die alleen doordeweeks bij een vriend logeert en verder een eigen huishouden voert, dan is dat een ander verhaal.
In de praktijk
Meld een nieuwe samenwoning aan degene die betaalt; achteraf blijkt bijna altijd wat er speelde, en dan volgt een vordering tot terugbetaling van wat te veel is ontvangen. Twijfelt u of uw situatie onder dit artikel valt, laat dat dan beoordelen voordat u betalingen staakt of accepteert. Afspraken over dit punt kunt u ook uitdrukkelijk in het convenant regelen.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Kan het wettelijke gevolg worden ontlopen?
Aan de orde was of bijzondere omstandigheden rond de samenwoning, zoals een verzorgingsmotief, konden verhinderen dat de onderhoudsplicht eindigde. De Hoge Raad oordeelde dat, zodra na weging van alle daarvoor in aanmerking komende omstandigheden wordt aangenomen dat sprake is van een samenleving in de zin van dit artikel, van rechtswege een definitief einde komt aan de onderhoudsplicht van de gewezen echtgenoot. Bijzondere omstandigheden kunnen dus wel meewegen bij de vraag of van zo'n samenleving sprake is, maar niet bij de vraag of het wettelijke gevolg intreedt.
-
Samenwonen met een nog gehuwde partner
De alimentatiegerechtigde was gaan samenwonen met iemand die nog met een ander was gehuwd. De Hoge Raad stelde voorop dat deze bepaling restrictief moet worden uitgelegd: zij strekt ertoe te voorkomen dat ter wille van de rechtsgevolgen aan samenwonen de voorkeur wordt gegeven boven een tweede huwelijk, en toepassing betekent dat de gerechtigde zijn aanspraak op levensonderhoud definitief verliest. Samenleven met een nog gehuwde derde valt daarom buiten het bereik van het artikel. Deze uitspraak vormt het uitgangspunt voor de uitleg van samenleven als waren zij gehuwd.
-
Wanneer leeft men samen als waren zij gehuwd?
De man stelde dat zijn verplichting tot levensonderhoud was geëindigd omdat de vrouw met een ander samenleefde als waren zij gehuwd. De Hoge Raad houdt vast aan een beperkte uitleg van deze bepaling, omdat het gevolg ervan ingrijpend is: het recht op levensonderhoud vervalt dan definitief. Vereist is een affectieve relatie van duurzame aard die meebrengt dat de partners elkaar wederzijds verzorgen, met elkaar samenwonen en een gemeenschappelijke huishouding voeren; die eisen gelden naast elkaar, zodat het ontbreken van samenwoning al aan toepassing in de weg staat. Het oordeel dat in dit geval niet aan alle eisen was voldaan, hield in cassatie stand en het beroep werd verworpen.
-
Per welke datum eindigt de alimentatie?
De vraag was of de rechter een andere ingangsdatum mag kiezen dan de dag waarop het samenleven begon. Volgens de Hoge Raad eindigt de verplichting van de gewezen echtgenoot met ingang van de datum waarop de wederpartij met een ander is gaan samenleven als waren zij gehuwd; de rechter heeft daarin geen keuzevrijheid. De behoedzaamheid die geldt bij het met terugwerkende kracht wijzigen van alimentatie speelt hier niet, omdat het einde van rechtswege intreedt.
-
Huwelijk in stand gehouden voor de alimentatie
In deze zaak hield de nieuwe partner van de alimentatiegerechtigde haar eigen huwelijk in stand, zodat de alimentatieverplichting zou blijven doorlopen. De Hoge Raad hield ook dan vast aan de restrictieve uitleg: het artikel mist toepassing zolang de nieuwe partner gehuwd is, ook als dat huwelijk met dat doel wordt voortgezet. Wel kan zo'n relatie meewegen bij de beoordeling van de behoeftigheid van de alimentatiegerechtigde; het grievende karakter van de nieuwe relatie is daarbij geen relevante omstandigheid.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.