Boek 1 Artikel 244 (1:244 BW)

Wie het gezag over een kind heeft, kan iedereen die daar belang bij heeft nagaan. Dit artikel bepaalt dat bij de rechtbanken, of op een andere daarvoor aangewezen plaats, openbare registers worden bijgehouden waarin rechtsfeiten over het gezag over minderjarigen worden aangetekend. In de praktijk heet dat het gezagsregister.

Wat erin komt te staan

De wet somt de aan te tekenen feiten niet zelf op. Zij laat aan een algemene maatregel van bestuur over welke rechtsfeiten worden vastgelegd, hoe die aantekening gebeurt en hoe gegevens uit het register worden verstrekt. Het gaat om de gebeurtenissen die bepalen wie de beslissingen over een kind neemt: rechterlijke beslissingen over gezag en voogdij, en aantekeningen die ouders zelf laten plaatsen, zoals de aantekening van gezamenlijk gezag waarover artikel 1:252 BW gaat.

Belangrijk is dat het register laat zien wie het gezag uitoefent en niet wie de ouder is. Ouderschap volgt uit de akten van de burgerlijke stand; gezag is iets anders en kan bij een niet-ouder liggen. Wie wil weten of iemand een kind mag vertegenwoordigen, moet dus in dit register kijken en niet alleen naar de geboorteakte.

Waarom het register openbaar is

Anders dan veel registers is dit register openbaar. Dat is nodig omdat derden moeten kunnen vertrouwen op de bevoegdheid van degene die namens een kind optreedt. Een notaris die een nalatenschap afwikkelt waarin een minderjarige erft, een instelling die toestemming nodig heeft, of een ouder die wil aantonen dat hij samen met de andere ouder het gezag heeft, kan een uittreksel opvragen.

Waar u moet zijn

De registers berusten bij de rechtbanken, tenzij bij algemene maatregel van bestuur een andere plaats is aangewezen. Een uittreksel vraagt u daar op; er is geen procedure voor nodig en u hoeft geen advocaat in te schakelen. Meestal gaat het zo: de rechter beslist over het gezag en de griffie tekent die beslissing daarna aan. Toch is het register meer dan een spiegel van rechterlijke beslissingen. Ongehuwde ouders die niet al van rechtswege samen het gezag hebben, krijgen dat gezamenlijke gezag juist doordat het op hun beider verzoek wordt aangetekend (artikel 1:252 BW), en een ouder kan met een aantekening aanwijzen wie na zijn overlijden voogd wordt (artikel 1:292 BW). In de gevallen die de wet noemt moet de griffier zo'n aantekening weigeren.

Een voorbeeld

Twee ouders die niet zijn getrouwd, hebben na de erkenning in beginsel van rechtswege samen het gezag (artikel 1:251b BW); is dat gezamenlijke gezag er niet gekomen, dan kunnen zij het alsnog op hun beider verzoek laten aantekenen (artikel 1:252 BW). Jaren later wil de vader alleen met het kind naar het buitenland reizen en vraagt de grenscontrole zich af of hij daartoe bevoegd is. Een uittreksel uit het gezagsregister laat zien wat er over het gezag is vastgelegd: een aantekening dat de moeder het alleen uitoefent, een aantekening van gezamenlijk gezag, of een latere beslissing van de rechter waarbij het gezag is gewijzigd.

In de praktijk

Loopt er onduidelijkheid over wie mag beslissen over school, medische behandeling of een reis, begin dan bij het gezagsregister. Klopt de aantekening niet met een latere rechterlijke beslissing, meld dat dan bij de griffie van de rechtbank; het is geen zelfstandige procedure, maar een administratieve correctie van wat al is beslist. Voor de vraag wie het gezag hoort te hebben, moet u wel bij de rechter zijn.