Boek 1 Artikel 227 (1:227 BW)

Adopteren doet u niet bij de gemeente maar bij de rechtbank: alleen een uitspraak van de rechter maakt iemand adoptiefouder. Dit artikel bepaalt wie zo'n verzoek kan doen, welke samenlevingseis daarbij geldt en wanneer de rechter het verzoek mag toewijzen. Adoptie heeft verstrekkende gevolgen, omdat zij in de regel een bestaande familieband beëindigt en een nieuwe schept.

Alleen of samen

Het verzoek kan worden gedaan door twee personen samen of door één persoon alleen. Twee mensen die op grond van artikel 1:41 BW geen huwelijk met elkaar zouden mogen sluiten, kunnen niet samen adopteren; denk aan naaste bloedverwanten. Voor de rest hoeven de twee verzoekers niet getrouwd te zijn.

De eis van drie jaar samenleven

Doen twee personen het verzoek samen, dan moeten zij in de drie aaneengesloten jaren onmiddellijk voor het verzoek met elkaar hebben samengeleefd. Bij stiefouderadoptie geldt hetzelfde in aangepaste vorm: de echtgenoot, geregistreerde partner of andere levensgezel van de ouder moet drie aaneengesloten jaren met die ouder hebben samengeleefd. Die eis vervalt als het kind binnen hun relatie is of wordt geboren.

Wanneer de rechter toewijst

De rechter toetst aan drie dingen tegelijk. De adoptie moet in het kennelijk belang van het kind zijn. Bij het verzoek moet verder vaststaan dat het kind van zijn ouder of ouders als ouder niets meer heeft te verwachten, en dat moet ook voor de toekomst redelijkerwijs voorzienbaar zijn. En er moet zijn voldaan aan de voorwaarden van artikel 1:228 BW. De tweede eis heeft dus twee kanten: een vaststelling over de situatie op het moment van het verzoek en een verwachting over wat daarna komt. Aan beide moet zijn voldaan.

Een lichtere toets bij donorbevruchting

Is het kind binnen de relatie van de adoptant en de ouder geboren na kunstmatige donorbevruchting in de zin van de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting, en wordt een verklaring van het College uit die wet overgelegd waaruit blijkt dat de identiteit van de donor onbekend is, dan wordt het verzoek toegewezen. Alleen als de adoptie kennelijk niet in het belang van het kind is of niet aan de voorwaarden van artikel 1:228 BW wordt voldaan, blijft toewijzing achterwege.

Twee praktische regels sluiten het artikel af. Zijn de voornamen van het kind niet bekend, dan stelt de rechter die bij de adoptiebeschikking zelf vast, na de adoptanten en het kind van twaalf jaar of ouder te hebben gehoord. En een minderjarige ouder kan in adoptiezaken zelfstandig optreden; zij hoeft daarvoor niet door haar eigen ouders te worden vertegenwoordigd.

Een voorbeeld. Een vrouw woont vijf jaar samen met een nieuwe partner die haar kind mee heeft opgevoed; de andere ouder is jaren geleden uit beeld verdwenen en er is geen contact meer te verwachten. De partner kan de rechtbank om adoptie vragen. De rechter kijkt naar het belang van het kind, naar de samenlevingseis en naar de voorwaarden van artikel 1:228 BW.

In de praktijk

Reken de drie jaren zorgvuldig na: de termijn loopt tot het moment waarop het verzoek wordt ingediend. Het verzoek gaat via een advocaat naar de rechtbank, en de Raad voor de Kinderbescherming brengt in adoptiezaken doorgaans advies uit. Bedenk dat adoptie definitief is en de band met de oorspronkelijke familie verbreekt; adopteert de echtgenoot, geregistreerde partner of andere levensgezel van de ouder, dan blijft volgens artikel 1:229 lid 3 BW de band met die ouder juist bestaan en wordt alleen de band met de andere ouder doorgesneden. Laat u daarover goed voorlichten voordat u begint.