Artikel 1:267a BW: Ondertoezichtstelling na afwijzing van een gezagsbeëindiging

Wijst de rechtbank een verzoek tot beëindiging van het gezag af, dan hoeft zij het gezin niet met lege handen weg te sturen. Dit artikel geeft haar de bevoegdheid om in dezelfde beslissing een ondertoezichtstelling uit te spreken, mits de grond daarvoor is vervuld. Zo kan een te zware maatregel worden afgewezen zonder dat de zorgen over het kind onbeantwoord blijven.

Waarom deze bevoegdheid bestaat

Beëindiging van het gezag en ondertoezichtstelling verschillen sterk van elkaar. Bij beëindiging verliest de ouder de zeggenschap over zijn kind. Bij een ondertoezichtstelling houdt hij het gezag, maar krijgt hij er een gecertificeerde instelling naast die meekijkt, hulp regelt en aanwijzingen kan geven. Het is dus de lichtere van de twee maatregelen.

Zonder deze bepaling zou een afwijzing betekenen dat er een nieuwe procedure moest worden gestart om die lichtere maatregel alsnog te krijgen. Dat kost tijd die een kind in een zorgelijke situatie niet heeft. De rechtbank kan nu meteen doorpakken, in dezelfde beschikking.

De voorwaarde

De rechtbank mag dit alleen als aan de grond voor een ondertoezichtstelling is voldaan. Die grond staat in artikel 1:255 BW en komt er kort gezegd op neer dat een kind ernstig in zijn ontwikkeling wordt bedreigd, dat de hulp die nodig is niet of onvoldoende wordt aanvaard, en dat verwacht mag worden dat de ouder binnen een voor het kind aanvaardbare termijn de verantwoordelijkheid voor de verzorging en opvoeding weer kan dragen. Ontbreekt een van die elementen, dan blijft het bij de afwijzing en volgt er niets.

Het gaat bovendien om een bevoegdheid, niet om een plicht. De rechtbank weegt zelf of de maatregel nodig is; zij kan het verzoek ook eenvoudigweg afwijzen zonder er iets voor in de plaats te stellen.

Wat het voor het gezin betekent

Voor de ouder is de uitkomst dubbel. Het zwaarste scenario is van tafel: hij houdt het gezag en blijft degene die beslist over school, zorg en woonplek. Tegelijk komt er een jeugdbeschermer in beeld die betrokken blijft en die grenzen kan stellen. De maatregel is bedoeld als een periode waarin met hulp gewerkt kan worden aan de zorgen die tot het verzoek hebben geleid.

De wet verbindt deze bevoegdheid maar aan twee dingen: het verzoek tot beëindiging wordt afgewezen en de grond van artikel 1:255 BW is vervuld. Of er op dat moment al een maatregel loopt, speelt daarbij geen rol; aan een verzoek tot beëindiging van het gezag gaat in de praktijk vaak juist een lopende ondertoezichtstelling vooraf. De rechtbank beoordeelt dus steeds zelf of die grond er is.

Een voorbeeld

De Raad voor de Kinderbescherming vraagt om beëindiging van het gezag van een vader wiens zoon al twee jaar bij zijn oma woont. De rechtbank vindt het te vroeg: de vader is in behandeling en er is zicht op verbetering binnen een termijn die voor deze jongen nog te overzien is. Zij wijst het verzoek af, maar stelt de zoon in dezelfde beschikking onder toezicht, zodat de begeleiding doorloopt en iemand de situatie blijft volgen.

In de praktijk

Krijgt u te maken met een verzoek tot beëindiging van het gezag, houd er dan rekening mee dat een afwijzing niet automatisch betekent dat de bemoeienis stopt. Het is verstandig om op de zitting ook te bespreken wat er nodig is als de rechtbank het zware verzoek niet toewijst: welke hulp loopt er al, wat is afgesproken en wat kan beter. Die informatie helpt de rechtbank te beoordelen of een lichtere maatregel volstaat.