Boek 1 Artikel 245 (1:245 BW)

Dit artikel is de basisbepaling over gezag. Het zegt dat elke minderjarige onder gezag staat, dat gezag twee vormen kent en waar het gezag over gaat. Ouderlijk gezag is gezag dat door een ouder wordt uitgeoefend, alleen of samen met de andere ouder; oefent iemand anders dan een ouder het gezag uit, dan heet dat voogdij. Een kind zonder gezag bestaat in het Nederlandse recht niet: valt het gezag weg, dan moet er een voorziening komen.

Twee vormen van gezag

Het onderscheid tussen ouderlijk gezag en voogdij is geen woordenspel. Aan voogdij zijn andere regels verbonden, bijvoorbeeld over het beheer van het vermogen van het kind en over toestemming van de kantonrechter voor bepaalde handelingen. Wie ouder is, heeft daarmee nog geen gezag, en wie gezag heeft, hoeft geen ouder te zijn. Ouderschap, gezag en de plicht om bij te dragen in de kosten van een kind zijn drie losse vragen.

Ouderlijk gezag wordt door de ouders gezamenlijk of door één ouder uitgeoefend. Gezamenlijk gezag betekent dat beide ouders over de belangrijke beslissingen gaan en dat zij die samen nemen. Eenhoofdig gezag betekent dat één ouder beslist; de andere ouder blijft ouder, met alle gevolgen daarvan voor bijvoorbeeld omgang en levensonderhoud.

Waar het gezag over gaat

Het gezag heeft drie kanten. Het gaat over de persoon van het kind, dus over verzorging, opvoeding, school, gezondheid en waar het kind woont. Het gaat over het bewind over het vermogen van het kind, dus over het beheer van wat het kind bezit of erft. En het gaat over vertegenwoordiging bij burgerlijke handelingen, zowel in als buiten rechte: de gezagdrager sluit overeenkomsten namens het kind en voert namens het kind procedures.

Gezag samen met een niet-ouder

Het vijfde lid regelt een bijzondere situatie. Oefent een ouder het gezag samen met iemand die geen ouder is, op grond van artikel 1:253sa BW of van een beslissing van de rechter op de voet van artikel 1:253t BW, dan wordt dat gezag behandeld als gezamenlijk ouderlijk gezag. Dat is praktisch: op die combinatie zijn dan dezelfde regels van toepassing als op twee ouders die samen het gezag hebben, tenzij een wettelijke bepaling iets anders voorschrijft.

Een voorbeeld

Een moeder heeft alleen het gezag over haar zoon en woont samen met haar partner, die niet de ouder van het kind is. De rechtbank belast hen samen met het gezag. Vanaf dat moment beslissen zij samen over school en behandeling, en gelden voor hun onderlinge verhouding grotendeels de regels voor ouders met gezamenlijk gezag, hoewel de partner juridisch geen ouder is.

In de praktijk

Wilt u weten wat u wel en niet zelf mag beslissen over een kind, dan is de eerste vraag niet of u de ouder bent maar of u het gezag hebt en of u dat alleen of samen met een ander uitoefent. Beslissingen over gezag neemt de rechtbank. De kantonrechter komt in beeld bij machtigingen aan een voogd, bijvoorbeeld over het vermogen van het kind.