Boek 1 Artikel 297 (1:297 BW)

Een voogd kan uitvallen. Soms is hij er tijdelijk niet toe in staat, soms weet niemand waar hij is, en soms laat hij de taak gewoon liggen. Voor die gevallen benoemt de rechtbank een vervanger. Dit artikel noemt drie gronden waarop dat kan, regelt wie de kosten draagt als de voogd zijn taak liet liggen, en bepaalt wat er gebeurt als de voogdij door twee mensen samen wordt uitgeoefend.

De drie gronden

De eerste grond is dat de voogd tijdelijk niet in staat is het gezag uit te oefenen. Het gewicht ligt op het woord 'tijdelijk': de belemmering is naar verwachting van voorbijgaande aard. De oorzaak noemt de wet niet; beslissend is dat de voogd het gezag op dat moment feitelijk niet kan uitoefenen.

De tweede grond is dat niet bekend is of de voogd nog bestaat of waar hij verblijft. De derde grond is dat de voogd in gebreke blijft: hij is er wel, maar hij oefent het gezag niet uit. In alle drie de gevallen is het gevolg voor het kind hetzelfde — er is niemand die daadwerkelijk beslist — en daarom benoemt de rechtbank een voogd.

Zolang die vervangende voogdij loopt, is de uitoefening van de voogdij door de voogd die het betreft geschorst; artikel 1:298 BW bepaalt dat. De vervanger is dus als enige aan zet.

De kosten bij een voogd die het liet liggen

Is de benoeming gebaseerd op de derde grond, dan kan de rechtbank de benoemde voogd een beloning toekennen. De voogd die in gebreke bleef, is tegenover de minderjarige aansprakelijk voor de kosten die de vervanging meebrengt. Hij is daarnaast aansprakelijk voor de verrichtingen van de vervanger, met dien verstande dat hij op zijn beurt verhaal kan nemen op die vervanger.

Deze regeling over beloning en kosten is beperkt tot de derde grond. Gaat het om tijdelijke onmogelijkheid of om onbekendheid van bestaan of verblijfplaats, dan noemt de wet geen beloning voor de vervanger en geen aansprakelijkheid van de vervangen voogd.

Wanneer de vervanging eindigt

Zijn de omstandigheden die tot de benoeming leidden vervallen, dan kan de rechtbank de vervangende voogd ontslaan. Dat kan op zijn eigen verzoek of op verzoek van degene die hij vervangt. Alleen als de rechtbank dat ontslag niet in het belang van het kind noodzakelijk acht, blijft de vervanger aan.

De terugkeer van de oorspronkelijke voogd gaat dus niet automatisch, ook niet als hij weer beschikbaar is. Er is een verzoek nodig, en de rechtbank toetst het ontslag aan het belang van het kind.

Bij gezamenlijke voogdij

Oefenen twee mensen de voogdij samen uit en doet een van deze omstandigheden zich bij een van hen voor, dan is er geen vervanger nodig. De andere voogd oefent het gezag dan alleen uit. Zodra de omstandigheid is vervallen, herleeft de gezamenlijke voogdij vanzelf. De regeling over kosten en beloning geldt in dat geval niet.

In de praktijk

Merkt u als familielid, pleegouder of school dat er niemand reageert namens een kind, dan is dit de bepaling die uitkomst biedt. Een verzoek aan de rechtbank kan ervoor zorgen dat er weer iemand is die mag beslissen, zonder dat de voogdij zelf hoeft te worden beëindigd.

Het artikel noemt niet wie om de benoeming van een vervangende voogd moet vragen; ook de voogd die tijdelijk uitvalt, kan de rechtbank op zijn situatie wijzen. Is de vervanging eenmaal geregeld, dan blijft hij voogd, en na het vervallen van de omstandigheden kan hij op grond van het derde lid om ontslag van zijn vervanger verzoeken. Voor informatie over de procedure kunt u terecht bij een advocaat of bij het Juridisch Loket.