Boek 1 Artikel 253b (1:253b BW)

Dit artikel wijst aan wie het gezag heeft als er geen gezamenlijk gezag is. Staat van een kind alleen het moederschap vast van de vrouw uit wie het is geboren, of zijn de ouders niet met elkaar getrouwd geweest en hebben zij het gezag niet samen, dan oefent die moeder het gezag van rechtswege alleen uit. Daar is geen verzoek en geen beslissing voor nodig.

De uitzondering bij de bevalling

Er is één uitzondering: was de moeder op het moment van de bevalling onbevoegd tot het gezag, dan krijgt zij het gezag niet. Welke personen onbevoegd zijn, staat in artikel 1:246 BW: minderjarigen, wie onder curatele staat en wie door een stoornis van de geestvermogens niet in staat is het gezag uit te oefenen, tenzij die stoornis van tijdelijke aard is. Het kind blijft in zo'n geval niet zonder gezagdrager; er moet in het gezag worden voorzien, door de andere ouder of door een voogd.

Het tweede lid regelt wat er gebeurt als de grond van de onbevoegdheid wegvalt. De moeder krijgt het gezag dan van rechtswege op het tijdstip waarop zij bevoegd wordt. Dat geldt alleen als op dat tijdstip niemand anders met het gezag is belast; is dat wel zo, dan gaat het gezag niet vanzelf over.

Als een ander het gezag heeft gekregen

Is er inmiddels een ander met het gezag belast, dan kan de tot het gezag bevoegde ouder de rechtbank verzoeken hem met het gezag te belasten. Hoe dat verzoek wordt beoordeeld, hangt af van wie het gezag nu uitoefent.

Oefent de andere ouder het gezag uit, dan wordt het verzoek alleen ingewilligd als de rechter dat in het belang van het kind wenselijk oordeelt. Oefent een voogd het gezag uit, dan is de maatstaf anders geformuleerd: het verzoek wordt alleen afgewezen als er gegronde vrees bestaat dat de belangen van het kind bij inwilliging worden verwaarloosd. Het vierde lid noemt dus een grond voor toewijzing, het vijfde lid een grond voor afwijzing.

Wat dit niet regelt

Dat de moeder alleen het gezag heeft, zegt niets over het ouderschap van de ander en niets over de bijdrage in de kosten van het kind. Wie het kind heeft erkend, is en blijft ouder, is onderhoudsplichtig en kan omgang hebben, ook zonder gezag. Gezag, ouderschap en onderhoudsplicht lopen hier duidelijk uiteen.

Een voorbeeld. Een vrouw bevalt tijdens een ernstige psychose die langdurig blijkt; zij is daardoor onbevoegd tot het gezag. De vader heeft het kind al tijdens de zwangerschap erkend en wordt door de rechtbank met het gezag belast. Na een behandeling van ruim een jaar is de moeder hersteld. Omdat de vader het gezag uitoefent, krijgt zij het niet vanzelf. Wil zij het gezag, dan moet zij de rechtbank daarom verzoeken, en dat verzoek wordt alleen ingewilligd als de rechter dat in het belang van het kind wenselijk oordeelt. Gezamenlijk gezag kunnen de ouders langs een andere weg regelen (artikel 1:252 BW).

In de praktijk

Twijfelt u wie het gezag heeft, kijk dan in het gezagsregister; daarin staan de aantekeningen en beslissingen. Wilt u als ouder alsnog met het gezag worden belast, dan dient u een verzoek in bij de rechtbank, waarvoor u een advocaat nodig hebt. Het maakt voor uw kansen uit of de andere ouder of een voogd het gezag heeft, want de wet stelt in die twee situaties een verschillende maatstaf.