Boek 1 Artikel 399 (1:399 BW)

Onderhoud is een verplichting die uit de familieband voortvloeit, maar die band kan zo beschadigd zijn dat volledige nakoming niet redelijk is. Dit artikel geeft de rechter de mogelijkheid om de verplichting van bloed- en aanverwanten te matigen op grond van gedragingen van degene die onderhoud vraagt.

De maatstaf

De wet koppelt matiging aan twee elementen. Er moeten gedragingen van de gerechtigde zelf zijn, en die gedragingen moeten zodanig zijn dat verstrekking van levensonderhoud naar redelijkheid niet of niet ten volle kan worden gevergd. Het gaat dus om een beoordeling van wat in redelijkheid nog van de onderhoudsplichtige kan worden verlangd, gelet op wat de gerechtigde heeft gedaan of nagelaten.

Matigen, niet automatisch schrappen

De rechter kan de verplichting geheel of gedeeltelijk beperken. Matiging betekent dus niet per definitie dat er niets meer hoeft te worden betaald; het kan ook een lager bedrag of een kortere periode zijn.

Kosten van verzorging en opvoeding

De bepaling laat uitdrukkelijk onverlet wat in de volgende afdeling is bepaald over de voorziening in de kosten van verzorging en opvoeding van minderjarige kinderen en stiefkinderen.

Wie beslist

De rechtbank, op verzoek van degene die zich op matiging beroept. Een advocaat is daarvoor nodig. Wie matiging wil, moet concreet maken wat er is gebeurd; de rechter beoordeelt zelf of dat gewicht genoeg heeft. Eenzijdig minder gaan betalen omdat u vindt dat de ander zich onmogelijk gedraagt, is geen begaanbare weg: de verplichting geldt tot de rechter iets anders beslist.

Een voorbeeld

Een moeder van in de tachtig doet een beroep op haar zoon voor een bijdrage in haar levensonderhoud. Zij heeft hem jarenlang ernstig benadeeld, onder meer door zijn spaargeld te gebruiken en hem daarover te misleiden. De zoon kan de rechter vragen zijn verplichting te matigen. De rechter weegt het gedrag tegen de behoefte van de moeder en kan de bijdrage verlagen of buiten toepassing laten.

In de praktijk

Wie zich op matiging beroept, moet de gedragingen aannemelijk maken; concrete feiten met data en, waar mogelijk, stukken zijn daarvoor de basis. Voor de gerechtigde is het goed te weten dat een verzoek tot matiging niet betekent dat er niets meer overblijft. Naast een procedure bij de rechter bestaat de mogelijkheid van mediation, waarin partijen zelf afspraken over de bijdrage kunnen maken.