Boek 1 Artikel 414 (1:414 BW)

Nadat een verzoek tot vaststelling van vermissing is ingediend, volgt eerst een openbare poging om de vermiste te bereiken. Dit artikel beschrijft die procedure en de beslissing die erop volgt: de oproeping, de termijn, de vaststelling van de vermissing, de dag waarop die ingaat, de kosten en het gevolg dat de vaststelling met een overlijden gelijkstaat.

De oproeping en de termijn

De rechtbank bepaalt tegen welke dag en welk uur de vermiste moet verschijnen. Tussen de oproep en die datum ligt ten minste een maand; de rechtbank kan een langere termijn aanhouden, bijvoorbeeld als de vermiste vermoedelijk ver weg is. De manier waarop de oproeping wordt bekendgemaakt, volgt de regels van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.

Als er niemand opkomt

Verschijnt de vermiste niet en meldt zich ook niemand die aantoont dat hij leeft, dan stelt de rechtbank de vermissing vast. Voordat zij dat doet, kan zij de oproeping nog één keer laten herhalen, getuigen horen en bewijsstukken opvragen om zeker te weten dat aan de eisen van artikel 1:413 BW is voldaan, met name aan de wachttijd. Dat extra onderzoek is er niet voor niets, want de beslissing raakt de burgerlijke staat van een levend mens.

De dag waarop de vermissing ingaat

De beschikking noemt de dag vanaf welke de vermissing geldt. In beginsel is dat de dag na het laatste bericht waaruit blijkt dat de betrokkene toen nog leefde. Zijn er aanwijzingen dat hij daarna nog enige tijd heeft geleefd, dan kan de rechtbank een latere dag aanhouden. Die datum is geen formaliteit: vanaf die dag treden de gevolgen in die de wet aan een overlijden verbindt, dus valt dan de nalatenschap open, staat vast wie erfgenaam is en is duidelijk per wanneer een verzekeraar moet uitkeren. Blijkt de vermiste later nog in leven te zijn geweest op de dag waarop de achtergebleven partner een nieuw huwelijk of geregistreerd partnerschap aanging, dan eindigt de eerdere verbintenis niet op de in de akte genoemde dag, maar door het sluiten van de nieuwe (artikel 1:149 BW, onder b); enkel voor de staat van de kinderen die voor dat nieuwe huwelijk zijn geboren, geldt het eerdere huwelijk toch als ontbonden op de dag uit de akte (artikel 1:425 lid 1 BW).

De rechtbank kan bepalen dat de kosten die de verzoeker heeft gemaakt, ten laste van het vermogen van de vermiste komen. Dat voorkomt dat een familielid dat de procedure noodgedwongen voert, ook nog de rekening draagt.

Het gevolg: gelijk aan overlijden

De vaststelling van vermissing heeft de rechtsgevolgen van een overlijden: de nalatenschap valt open en levensverzekeringen komen tot uitkering. Was de vermiste getrouwd of had hij een partnerschap laten registreren, dan is die verbintenis door de dood geëindigd. De akte die de burgerlijke stand naar aanleiding van de beschikking opmaakt, bewijst tegenover iedereen dwingend dat de vermiste op de vermelde dag is overleden (artikel 1:417 lid 2 BW); pas als die akte er ligt, kan de achtergebleven partner een nieuwe verbintenis aangaan. Tegelijk is dit geen onomkeerbaar oordeel over leven en dood: keert de vermiste terug, dan geven de artikelen 1:422 en 1:423 BW aan wat er dan met de goederen en de vruchten gebeurt, en artikel 1:425 BW regelt de positie van de kinderen als de achtergebleven partner intussen opnieuw is getrouwd.

Een voorbeeld. Een vrouw is sinds een reis acht jaar geleden spoorloos. De rechtbank roept haar op tegen een datum ruim een maand later, laat de oproep publiceren en hoort daarna twee getuigen die haar als laatste spraken. Er komt niemand op. De rechtbank stelt de vermissing vast per de dag na haar laatste bericht naar huis.

In de praktijk

Reken op maanden, niet op weken: de oproepingstermijn, een eventuele herhaling en het horen van getuigen kosten tijd. Bewaar alles wat de datum van het laatste levensteken ondersteunt, want die datum wordt in de beschikking vastgelegd en werkt daarna door in erfenis, pensioen en verzekering. Zodra de beschikking onherroepelijk is, zorgt de griffier ervoor dat de burgerlijke stand een akte opmaakt; pas met die akte kunt u zich bij instanties op het overlijden beroepen.