Boek 1 Artikel 9 (1:9 BW)

Wie getrouwd is of een geregistreerd partnerschap heeft, mag de achternaam van de ander gebruiken: alleen, voor de eigen naam, of erachter. Die bevoegdheid blijft ook bestaan na een scheiding of na het overlijden van de partner, zolang de betrokkene niet opnieuw is getrouwd of een nieuw partnerschap is aangegaan. Het artikel geldt voor vrouwen en mannen op dezelfde manier.

Wat u wel en niet mag

Het gaat om het voeren van een naam, niet om het krijgen ervan. Uw eigen geslachtsnaam verandert niet door een huwelijk: in uw geboorteakte blijft staan wat er altijd stond. Wat u krijgt is de bevoegdheid om zich in het maatschappelijk verkeer met de naam van uw partner te presenteren, eventueel in combinatie met uw eigen naam. In welke volgorde u dat doet, bepaalt u zelf.

Praktisch loopt dat via de basisregistratie personen: u kunt de gemeente vragen om uw naamgebruik aan te passen, waarna instanties u onder die naam aanschrijven. Op uw paspoort en op officiële akten blijft uw eigen geslachtsnaam de basis. Dat verschil verklaart waarom u soms twee namen tegelijk tegenkomt in uw eigen papieren.

De bevoegdheid na het einde van de relatie

De bevoegdheid vervalt niet automatisch bij echtscheiding of bij beëindiging van het partnerschap. Overlijdt uw partner, dan mag u de naam eveneens blijven gebruiken. Het artikel trekt de grens bij een nieuwe relatie die wordt vastgelegd: wie hertrouwt of opnieuw een partnerschap laat registreren, valt niet langer onder de bevoegdheid die artikel 1:9 BW toekent ten aanzien van de vorige partner. Wel kunt u vanaf dat moment de naam van uw nieuwe echtgenoot of partner gaan voeren.

Het tweede lid geeft de ex-partner een tegenwicht. Is het huwelijk door echtscheiding ontbonden en zijn er geen afstammelingen meer in leven, of is het partnerschap op een van de in de wet genoemde manieren beëindigd, dan kan hij de rechtbank vragen om de bevoegdheid te ontnemen. Daarvoor moeten gegronde redenen bestaan. Wat als gegronde reden geldt, omschrijft de wet niet; dat hangt af van de omstandigheden van het geval.

Wie beslist

Voor het gebruik zelf hoeft u niemand om toestemming te vragen; de wet geeft u die bevoegdheid rechtstreeks. Wilt u het naamgebruik in de registers laten aanpassen, dan is de gemeente aan zet. Wilt u als ex-partner het gebruik door de ander laten stoppen, dan moet u naar de rechtbank, en daarvoor hebt u in beginsel een advocaat nodig.

Een voorbeeld. Een vrouw voert al twintig jaar de naam van haar man en is onder die naam bekend bij haar klanten. Na de scheiding wil zij die naam blijven gebruiken. Dat mag, tot zij eventueel hertrouwt of een partnerschap laat registreren. Haar ex-man kan daar alleen iets tegen doen als er geen kinderen of andere afstammelingen uit het huwelijk in leven zijn en hij de rechtbank gegronde redenen voorlegt.

In de praktijk

Bedenk dat naamgebruik en geslachtsnaam los van elkaar staan. Wilt u niet alleen een andere naam gebruiken maar ook een andere naam hebben, dan is dit artikel niet de weg; dan moet u het verzoek tot wijziging van de geslachtsnaam doen dat in artikel 1:7 BW staat beschreven.

• Naamgebruik aanpassen regelt u bij de gemeente, kosteloos en zonder rechter.
• Na scheiding houdt u de bevoegdheid, tenzij u opnieuw trouwt of registreert.
• Ontnemen kan alleen de rechtbank, op verzoek van de ex-partner en bij gegronde redenen.