Boek 1 Artikel 19f (1:19f BW)

De akte van overlijden wordt opgemaakt in de gemeente waar iemand is overleden. Dat is dus niet de gemeente waar hij woonde, en ook niet de gemeente waar hij wordt begraven of gecremeerd. Kan de plaats of de dag van overlijden niet nauwkeurig genoeg worden vastgesteld, dan geldt de gemeente waar het lichaam is gevonden of aan land gebracht.

De hoofdregel: de plaats van overlijden

Veel mensen overlijden in een ziekenhuis, hospice of verpleeghuis buiten hun eigen gemeente. De akte komt dan in het register van die gemeente. Voor nabestaanden betekent dat dat zij een afschrift van de overlijdensakte daar moeten opvragen, ook al wordt de uitvaart elders geregeld.

Let op het verschil met het sterfhuis. Voor de afwikkeling van de nalatenschap telt de laatste woonplaats van de overledene; voor de akte telt de plaats van overlijden. Die twee vallen vaak niet samen.

Als de plaats of de dag onduidelijk is

Wordt een lichaam gevonden zonder dat duidelijk is waar en wanneer de dood is ingetreden, dan neemt de gemeente van de vindplaats de registratie op zich. Dat geldt ook als het lichaam vanaf het water in een gemeente aan land is gebracht. Zo is er altijd één gemeente aanwijsbaar, ook in gevallen die feitelijk onduidelijk zijn.

Dezelfde regel geldt bij overlijden op een op zee gestationeerde installatie, zoals een boorplatform, als het lichaam in Nederland aan land wordt gebracht. De akte wordt dan opgemaakt in de gemeente waar dat gebeurt.

Wie doet in die gevallen aangifte

Is de plaats of de dag van overlijden onduidelijk, dan doet de hulpofficier van justitie de aangifte; hetzelfde geldt bij een overlijden op een installatie op zee waarvan het lichaam in Nederland aan wal wordt gebracht. Dat past erbij dat in zulke situaties meestal ook naar de doodsoorzaak wordt gekeken. In gewone gevallen doet een nabestaande de aangifte, of de uitvaartondernemer die daarvoor is gemachtigd; dat is geregeld in artikel 1:19h BW.

Een voorbeeld. Een vrouw uit een dorp in het oosten van het land overlijdt in een academisch ziekenhuis in een grote stad. De overlijdensakte wordt in die stad opgemaakt en de nabestaanden vragen daar het afschrift op. De nalatenschap wordt intussen afgewikkeld vanuit haar eigen woonplaats.

In de praktijk

Vraag meteen enkele afschriften van de overlijdensakte aan bij de gemeente van overlijden; u heeft ze nodig voor de bank, verzekeraars, pensioenfondsen en de notaris. De uitvaartondernemer regelt de aangifte vaak voor u, maar het blijft verstandig te controleren in welke gemeente de akte ligt en of de gegevens kloppen. Staat er iets onjuist in, meld dat dan direct, want herstel achteraf kost meer moeite.