- Het kind heeft het recht op omgang met zijn ouders en met degene die in een nauwe persoonlijke betrekking tot hem staat. De niet met het gezag belaste ouder heeft het recht op en de verplichting tot omgang met zijn kind.
- De rechter stelt op verzoek van de ouders of van een van hen of degene die in een nauwe persoonlijke betrekking staat tot het kind, al dan niet voor bepaalde tijd, een regeling inzake de uitoefening van het omgangsrecht vast dan wel ontzegt, al dan niet voor bepaalde tijd, het recht op omgang.
- De rechter ontzegt het recht op omgang slechts, indien: a. omgang ernstig nadeel zou opleveren voor de geestelijke of lichamelijke ontwikkeling van het kind, of b. de ouder of degene die in een nauwe persoonlijke betrekking staat tot het kind kennelijk ongeschikt of kennelijk niet in staat moet worden geacht tot omgang, of c. het kind dat twaalf jaren of ouder is, bij zijn verhoor van ernstige bezwaren tegen omgang met zijn ouder of met degene met wie hij in een nauwe persoonlijke betrekking staat heeft doen blijken, of d. omgang anderszins in strijd is met zwaarwegende belangen van het kind.
←
Terug 1:377 · Verjaring van vorderingen over het voogdijbewind
Verder 1:377b · Informatie en consultatie van de ouder zonder gezag
→
Boek 1 Artikel 377a (1:377a BW)
Het recht op omgang en de omgangsregeling
Wettekst
Toelichting
Dit artikel is de kern van het omgangsrecht. Het begint bij het kind: het heeft er recht op contact te houden met allebei zijn ouders en ook met iemand anders die dicht bij hem staat, in de woorden van de wet degene met wie het een nauwe persoonlijke betrekking heeft. Voor de ouder die geen gezag heeft, is omgang niet alleen een recht maar ook een plicht. Komen ouders er samen niet uit, dan kan de rechter een omgangsregeling vaststellen of, in uitzonderingsgevallen, de omgang ontzeggen.
Wie omgang kan hebben
Naast de ouders noemt de wet degene die in een nauwe persoonlijke betrekking tot het kind staat. Dat is een open begrip dat verder reikt dan het ouderschap: te denken valt aan een stiefouder die het kind mee heeft opgevoed, aan een pleegouder of aan de partner van een ouder met wie het kind jarenlang in één gezin heeft geleefd. Of die band er is, hangt af van wat er feitelijk tussen het kind en die persoon is gegroeid.
Recht én plicht
Dat omgang voor de ouder zonder gezag ook een verplichting is, klinkt streng maar is bewust zo geformuleerd. Een kind heeft er belang bij dat de band met beide ouders in stand blijft, ook als die ouder de dagelijkse zorg niet draagt. Omgang staat overigens los van het gezag en los van de onderhoudsplicht: wie geen gezag heeft, kan omgang hebben, en wie alimentatie betaalt, verwerft daarmee geen omgang.
Wie beslist
De rechtbank. Op verzoek van de ouders, van een van hen, of van degene die in een nauwe persoonlijke betrekking tot het kind staat, kan zij een regeling vaststellen over de uitoefening van het omgangsrecht, eventueel voor bepaalde tijd. Voor zo'n verzoek hebt u een advocaat nodig. Vaak wordt de Raad voor de Kinderbescherming om onderzoek gevraagd voordat er wordt beslist.
Wanneer omgang wordt ontzegd
Ontzegging is de uitzondering en de wet noemt de gronden uitputtend. De rechter ontzegt het recht op omgang alleen als:
- ernstig nadeel voor de geestelijke of lichamelijke ontwikkeling van het kind te verwachten is;
- de ouder of de ander kennelijk ongeschikt of kennelijk niet in staat tot omgang moet worden geacht;
- een kind van twaalf jaar of ouder bij zijn verhoor heeft laten blijken ernstige bezwaren te hebben;
- omgang anderszins in strijd is met zwaarwegende belangen van het kind.
Een voorbeeld
Na een scheiding wonen twee kinderen bij hun moeder; de vader heeft geen gezag. Zij komen er niet uit over de weekenden. De vader verzoekt de rechtbank een regeling vast te stellen. De rechtbank hoort beide ouders, laat onderzoek doen en stelt een regeling vast met een opbouw in tijd, omdat de kinderen hun vader een tijd niet hebben gezien. Blijkt later dat de situatie wezenlijk verandert, dan kan de regeling worden gewijzigd langs de weg van artikel 1:377e BW.
In de praktijk
Probeer eerst samen tot afspraken te komen, eventueel met hulp van een mediator; een regeling die u zelf maakt, houdt in de praktijk beter stand dan een die wordt opgelegd. Leg afspraken concreet vast: welke dagen, hoe laat, wie haalt en brengt, hoe het met vakanties gaat. Loopt het vast, dan is de gang naar de rechtbank de aangewezen weg, niet het eenzijdig stopzetten van contact. Informatie en consultatie zijn iets anders dan omgang; die staan in artikel 1:377b BW.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Welke maatstaf geldt bij omgang na ontheffing?
Ouders die van het gezag waren ontheven verzochten een omgangsregeling met hun kind, dat elders werd verzorgd; het hof beoordeelde dat verzoek aan de hand van de regel voor omgang met anderen dan de ouders. De Hoge Raad oordeelde dat dit onjuist is: een verzoek van de niet met het gezag belaste ouder moet worden beoordeeld aan de maatstaf van dit artikel, omdat de bepaling over omgang met derden uitsluitend ziet op personen die niet de juridische ouders van het kind zijn. Ontheffing van het gezag verandert daar niets aan. De rechter moet die juiste grondslag zo nodig ambtshalve aanvullen; de beschikking van het hof werd vernietigd.
-
Omgang met de biologische vader: welke maatstaf?
Een biologische vader die in een nauwe persoonlijke betrekking tot het kind stond, verzocht een omgangsregeling. De Hoge Raad oordeelde dat het in beginsel niet langer gerechtvaardigd is bij die beoordeling onderscheid te maken tussen de juridische vader en de biologische vader met wie gezinsleven bestaat, zodat ook bij zo'n verzoek moet worden onderzocht of een van de ontzeggingsgronden van dit artikel zich voordoet. In dit geval kon omgang worden geweigerd omdat de spanningen tussen de betrokkenen een te zware weerslag op het kind zouden hebben; het beroep werd verworpen. De uitspraak trekt de maatstaf van dit artikel daarmee door naar verzoeken van de biologische vader.
-
Wat moet de rechter doen als omgang wordt geblokkeerd?
De met het gezag belaste ouder weigerde stelselmatig mee te werken aan omgang tussen het kind en de andere ouder; het hof ontzegde daarop het recht op omgang. Volgens vaste rechtspraak hebben het kind en de niet met het gezag belaste ouder recht op omgang met elkaar, en zijn de bezwaren van de verzorgende ouder op zichzelf geen grond om dat recht te ontzeggen. Acht de rechter de aangevoerde gronden ontoereikend, dan moet hij op korte termijn alle in het geval passende maatregelen nemen om de omgang alsnog tot stand te brengen. Het hof had de omgang niet mogen ontzeggen voordat het zelf al het redelijkerwijs mogelijke had gedaan.
-
Mag de rechter zelf een dwangsom opleggen?
In een cassatie in het belang der wet ging het om de vraag of de rechter uit eigen beweging een dwangsom aan een omgangs- of zorgregeling mag verbinden. De Hoge Raad stelde vast dat de wet bij geschillen over de gezamenlijke uitoefening van het gezag weliswaar spreekt over het 'desverzocht en ook ambtshalve' opleggen van een door de wet toegelaten dwangmiddel, maar dat de wetgever daarmee geen nieuwe sanctiemogelijkheden heeft willen scheppen en heeft verwezen naar de bestaande dwangmiddelen. Ook binnen deze geschillenregeling geldt dus dat de rechter alleen een dwangsom kan opleggen als een partij daarom heeft verzocht.
-
Hoe zwaar moet een ontzegging van omgang worden gemotiveerd?
Het hof had een ouder het recht op omgang met het kind ontzegd. De Hoge Raad wijst erop dat het omgangsrecht een fundamenteel onderdeel is van het gezinsleven en dat de noodzaak van een beperking indringender moet worden getoetst naarmate de gevolgen ingrijpender zijn. Aan de motivering van een ontzegging worden daarom hoge eisen gesteld. Omdat niet bleek dat het hof had onderzocht of de omgang in enigerlei vorm behouden kon blijven, was het oordeel ontoereikend gemotiveerd.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.