Boek 1 Artikel 302 (1:302 BW)

Voogdij hoeft niet bij een persoon te liggen. De rechter kan de voogdij opdragen aan een gecertificeerde instelling, de organisatie die op grond van de Jeugdwet jeugdbeschermingstaken uitvoert. Voor een bepaalde groep minderjarigen geldt bovendien een bijzondere regel: valt de keuze op een rechtspersoon, dan mag dat alleen een rechtspersoon zijn die de Minister van Justitie daarvoor heeft aanvaard. Iemand van vlees en bloed tot voogd benoemen blijft ook voor deze kinderen mogelijk.

Voogdij door een gecertificeerde instelling

De hoofdregel van het eerste lid is eenvoudig. Is er niemand in de omgeving van het kind die de voogdij kan dragen, of is dat om andere redenen niet verstandig, dan kan de rechter een gecertificeerde instelling benoemen. Die instelling krijgt dan het gezag over het kind en wijst intern iemand aan die de taak uitvoert.

Voor het kind betekent dat een professionele voogd. Het kind kan gewoon in een pleeggezin wonen: de dagelijkse verzorging en het gezag hoeven niet in dezelfde handen te liggen.

De bijzondere groep

Het tweede lid ziet op een minderjarige die in Nederland is omdat er voor hem, of door hemzelf, een aanvraag loopt om een verblijfsvergunning voor bepaalde tijd als bedoeld in artikel 28 Vreemdelingenwet 2000. Daarnaast kan de Minister van Justitie andere categorieën minderjarigen aanwijzen waarvoor hetzelfde geldt.

Voor deze kinderen kan de voogdij uitsluitend worden opgedragen aan een rechtspersoon die de Minister daarvoor heeft aanvaard. De rechter behoudt daarnaast de mogelijkheid om een natuurlijke persoon tot voogd te benoemen; de beperking geldt dus voor de keuze tussen rechtspersonen.

De woorden 'en in verband daarmee in Nederland verblijft' maken duidelijk dat de aanvraag en het verblijf met elkaar samenhangen: het kind is hier vanwege de lopende aanvraag. Voor de rechter die een voogd moet kiezen, betekent dit dat hij eerst nagaat of het kind tot deze groep behoort. Is dat zo, dan is de kring van rechtspersonen waaruit hij kan kiezen beperkt tot de door de Minister aanvaarde.

De rol van de minister

De Minister van Justitie kan aan die aanvaarding voorwaarden en voorschriften verbinden en kan een rechtspersoon voor bepaalde tijd aanvaarden. De aanvaarding is daarmee geen eenmalige erkenning voor onbepaalde duur, maar kan worden begrensd en aan eisen worden gebonden.

Op zo'n rechtspersoon zijn verder de artikelen 1:303, 1:304, 1:305 en 1:328 BW van overeenkomstige toepassing. Daarmee gelden voor hem op die punten dezelfde regels als voor een gecertificeerde instelling die de voogdij uitoefent, waaronder de mogelijkheid dat de rechtbank de voogdij beëindigt op de gronden van artikel 1:328 BW.

In de praktijk

Voor pleegouders en familieleden is van belang dat voogdij door een rechtspersoon niets afdoet aan hun rol in het dagelijks leven van het kind. Wilt u die zeggenschap zelf, dan is artikel 1:299a BW de weg om de voogdij over te laten dragen aan degene die het kind al langer opvoedt.

Voor jongeren die met een rechtspersoon als voogd te maken hebben, is het goed te weten wie hun vaste contactpersoon is en waarover die persoon beslist: verblijf, school, zorg en het beheer van geld. Vraag daar expliciet naar.