Boek 1 Artikel 12 (1:12 BW)

Sommige mensen hebben geen eigen woonplaats in juridische zin, maar volgen die van iemand anders. Een minderjarige volgt de woonplaats van degene die het gezag over hem uitoefent en iemand die onder curatele staat die van zijn curator. Bij bewind en mentorschap werkt dat beperkter: daar geldt de afgeleide woonplaats alleen voor wat met de uitoefening van die maatregel te maken heeft.

Kinderen met ouders op twee adressen

Oefenen beide ouders samen het gezag uit maar wonen zij niet op hetzelfde adres, dan volgt het kind de woonplaats van de ouder bij wie het feitelijk verblijft, of anders van de ouder bij wie het het laatst verbleef. De wet kiest dus voor de feitelijke situatie en niet voor een verdeling naar rato van de dagen die het kind bij elke ouder is.

Let op het onderscheid dat dit boek steeds maakt: het gaat hier om gezag, niet om ouderschap. Een ouder zonder gezag levert geen woonplaats voor het kind. Heeft een voogd het gezag, dan volgt het kind de woonplaats van die voogd.

Bewind en mentorschap: alleen voor die taak

Staan iemands goederen onder bewind, dan volgt hij voor alles wat met dat bewind te maken heeft de woonplaats van de bewindvoerder. Bij mentorschap geldt hetzelfde voor alles wat de uitoefening van het mentorschap betreft. Buiten die onderwerpen houdt de betrokkene gewoon zijn eigen woonplaats. Dat verschil is er niet voor niets: bewind gaat over het vermogen en mentorschap over beslissingen op het gebied van verzorging, verpleging, behandeling en begeleiding, terwijl curatele beide omvat en de betrokkene handelingsonbekwaam maakt.

De uitzondering voor de bevoegde rechter

Het vierde lid haalt één onderwerp uit deze regeling weg: de vraag welke rechter relatief bevoegd is tijdens een curatele, een beschermingsbewind of een mentorschap. Daarvoor telt de afgeleide woonplaats niet mee, zodat de zaak niet meeverhuist met de bewindvoerder of mentor. Ook waar naast zo'n maatregel nog een ander bewind loopt en een kantonrechter een collega als uitsluitend bevoegde heeft aangewezen, geldt die uitzondering. Zaken over curatele, bewind en mentorschap horen thuis bij de kantonrechter.

Het vijfde lid voorkomt gaten. Overlijdt degene van wie de woonplaats wordt afgeleid, of verliest hij zijn gezag of zijn functie, dan loopt de afgeleide woonplaats door totdat er een nieuwe is. Die overbrugging is bedoeld voor de tussenperiode waarin nog geen opvolger is benoemd. Eindigt de afhankelijkheid zelf, bijvoorbeeld doordat het kind meerderjarig wordt of de curatele wordt opgeheven, dan valt er niets meer af te leiden en geldt weer de hoofdregel van artikel 1:10 BW.

Een voorbeeld. Een zoon regelt het bewind over het vermogen van zijn moeder, die in een verpleeghuis in een andere gemeente woont. Voor alles wat met het bewind samenhangt geldt de woonplaats van de zoon als bewindvoerder. Voor de vraag welke kantonrechter over het bewind gaat, telt dat juist niet mee.

In de praktijk

Voor ouders is vooral de regel over het feitelijk verblijf van belang: die bepaalt bij welke rechtbank een verzoek over het kind wordt ingediend. Voor bewindvoerders en mentoren is het goed om te weten dat correspondentie over de maatregel naar hun adres gaat, maar dat de rechter die de maatregel behandelt niet met hen meeverhuist. Bij twijfel over de bevoegde rechter kunt u dat vooraf navragen bij de griffie.