Boek 1 Artikel 109 (1:109 BW)

Deze bepaling geeft een uitweg voor wie ziet dat het gezamenlijke vermogen wordt afgebroken, maar niet wil of kan scheiden. Een echtgenoot kan de opheffing van de gemeenschap verzoeken. Wijst de rechtbank dat verzoek toe, dan werkt het einde van de gemeenschap terug tot de dag waarop het verzoek werd ingediend; dat volgt uit artikel 1:99 BW. Vanaf die dag bouwt ieder voor zichzelf op, terwijl het huwelijk gewoon doorloopt.

De vier gronden

• Lichtvaardig schulden maken: leningen aangaan of verplichtingen aangaan zonder zich iets aan te trekken van wat het gezin kan dragen.
• Verspillen van gemeenschapsgoederen: het vermogen erdoor jagen, bijvoorbeeld door gokken of onverantwoorde uitgaven.
• Handelen tegen het bestuur van de ander in: handelingen verrichten die duidelijk indruisen tegen het beheer dat de andere echtgenoot over gemeenschapsgoederen voert.

- Weigeren informatie te geven: geen opgave willen doen van de stand van de goederen, van de daarop verhaalbare schulden en van het gevoerde beheer.

Wie beslist

Het verzoek gaat naar de rechtbank. De rechter beoordeelt of een van deze gronden zich voordoet en of opheffing gerechtvaardigd is. Het is een ingrijpende beslissing: zij raakt niet alleen de echtgenoten, maar ook schuldeisers die op het bestaan van een gemeenschap rekenden. Daarom wordt niet snel aangenomen dat een meningsverschil over geld al genoeg is.

Wat opheffing oplevert

Vanaf het moment dat de wet daarvoor aanwijst, wordt de gemeenschap ontbonden en moet zij worden verdeeld. Wat ieder daarna verdient of leent, blijft van hem of komt voor zijn eigen rekening. Voor het verleden verandert er niets: schulden die al in de gemeenschap vielen, blijven daarin vallen. Wie zich wil beschermen tegen wat er nog komt, moet dus tijdig handelen.

Wat u ondertussen kunt doen

De wet biedt tijdens de procedure ruimte om uw recht veilig te stellen, zoals artikel 1:110 BW laat zien, en achteraf een schadevergoeding als de ander de gemeenschap heeft benadeeld, zoals artikel 1:111 BW bepaalt. Ook de informatieplicht van artikel 1:83 BW kan u helpen om eerst helder te krijgen wat er speelt.

In de praktijk

Een vrouw ontdekt dat haar man kredieten opneemt om te gokken en weigert haar inzage te geven in de rekeningen. Zij wil niet scheiden, maar wil wel voorkomen dat haar spaargeld en haar toekomstige inkomen in dat gat verdwijnen. Zij verzoekt de rechtbank om opheffing van de gemeenschap en vraagt tegelijk om maatregelen om het resterende vermogen veilig te stellen.

Verzamel voordat u begint zoveel mogelijk bewijs: afschriften, aanmaningen, correspondentie. En laat u bijstaan; voor dit soort verzoeken heeft u een advocaat nodig, en de gemeente of het Juridisch Loket kan u wijzen op hulp bij schulden.