Boek 1 Artikel 108 (1:108 BW)

Dit artikel gaat over het geval dat van beide kanten afstand van de gemeenschap wordt gedaan: eerst door de ene echtgenoot of zijn erfgenamen, daarna ook door de andere echtgenoot of een of meer van diens erfgenamen. Voor die latere afstand maakt de wet een uitzondering. De gevolgen van artikel 1:103 leden 2 en 3 BW treden niet in: het aandeel gaat niet over naar de andere kant en de aanspraak op bed, beddengoed en kleren speelt niet. In plaats daarvan verplicht de wet de gerechtigden tot de gemeenschap om haar te vereffenen.

Wat vereffening betekent

Vereffenen betekent dat de boedel netjes wordt afgewikkeld: de bezittingen worden in kaart gebracht, waar nodig te gelde gemaakt, en de schulden worden daaruit betaald. Wat overblijft, komt aan de gerechtigden toe. De wet verklaart de regels over de vereffening van nalatenschappen uit afdeling 3 van titel 6 van Boek 4 zoveel mogelijk van overeenkomstige toepassing, zodat er een uitgewerkt kader ligt.

• Wie moet vereffenen: volgens de wettekst degenen die tot de gemeenschap gerechtigd zijn.

- Welke regels: die van de vereffening van een nalatenschap, voor zover ze op een gemeenschap passen.

Rekening en verantwoording

Wie tot vereffening gehouden is, moet daarover rekening en verantwoording afleggen. Blijft hij daarmee in gebreke nadat hij daartoe is aangemaand, dan verliest hij de bevoegdheid zich te beroepen op artikel 1:103 lid 4 BW, het onderdeel van de afstandsregeling dat ziet op aansprakelijkheid voor schulden van de gemeenschap. De wet verbindt de bescherming die afstand biedt hier dus aan het naleven van de plicht tot verantwoording.

Twee stappen voor de sanctie

Het verlies van die bevoegdheid treedt niet zonder meer in. De wet vraagt eerst een aanmaning om rekening en verantwoording af te leggen, en daarna dat de vereffenaar daaraan geen gevolg geeft. Zonder voorafgaande aanmaning is er dus geen verlies van de bevoegdheid, ook niet als de verantwoording uitblijft.

In de praktijk

Een man overlijdt en laat een gemeenschap met veel schulden na. Zijn weduwe doet afstand; kort daarna doen ook zijn kinderen uit een eerder huwelijk, als zijn erfgenamen, afstand. Op die tweede afstand is dit artikel van toepassing. De boedel moet worden vereffend volgens de regels die voor nalatenschappen gelden, met een deugdelijke administratie en verantwoording achteraf.

Wie vereffent, moet na een aanmaning kunnen laten zien wat er is binnengekomen, wat er is verkocht en wat er is betaald. Een administratie die vanaf het begin is bijgehouden, maakt die verantwoording mogelijk. Blijft de verantwoording na een aanmaning uit, dan verliest de vereffenaar op grond van het tweede lid een deel van de bescherming die de afstand biedt.