Boek 1 Artikel 70 (1:70 BW)

Een huwelijk kan ook door een vormgebrek worden aangetast. Artikel 1:70 BW noemt er twee: het huwelijk is voltrokken tegenover een ambtenaar van de burgerlijke stand die daartoe niet bevoegd was, of zonder het vereiste aantal getuigen. Op verzoek kan het dan nietig worden verklaard.

Wie het kan vragen

Het verzoek kan worden gedaan door de ouders, door de echtgenoten zelf en door het openbaar ministerie. Andere belanghebbenden noemt het artikel niet. Voor de andere gronden van nietigheid gelden eigen regels over wie een verzoek kan doen; die staan in de artikelen eromheen.

De twee gebreken

Het eerste gebrek ligt bij de persoon van de ambtenaar. De wet eist dat het huwelijk wordt voltrokken door een ambtenaar van de burgerlijke stand die voor die voltrekking bevoegd is. Had degene die de voltrekking verrichtte op dat moment die bevoegdheid niet, dan is het huwelijk aantastbaar. Dat het huwelijk desondanks is voltrokken en in de registers staat, neemt het gebrek niet weg; het blijft wel bestaan totdat de rechter het nietig verklaart.

Het tweede gebrek betreft de getuigen. Bij een gewone voltrekking zijn er ten minste twee nodig, bij een voltrekking in een bijzonder huis op grond van artikel 1:64 BW zes. Waren het er minder, dan ontbreekt een waarborg die de wet uitdrukkelijk heeft gesteld.

De uitzondering voor gevestigde huwelijken

Het tweede lid beperkt de bevoegdheid van de echtgenoten. Is er uiterlijk bezit van de huwelijkse staat én is er een akte van huwelijksvoltrekking die tegenover een ambtenaar van de burgerlijke stand is opgemaakt, dan kunnen zij op deze grond geen nietigverklaring meer vragen. De beperking geldt alleen voor de echtgenoten; over de ouders en het openbaar ministerie zegt het tweede lid niets.

Het tweede lid vraagt dus twee dingen tegelijk. Het eerste is een feitelijke toestand: het paar heeft na de voltrekking het leven geleid dat bij een huwelijk hoort, met een gezamenlijke huishouding en een gedeelde naam en status in het dagelijks verkeer. Het tweede is een stuk: de akte van huwelijksvoltrekking, opgemaakt door een ambtenaar van de burgerlijke stand. Ontbreekt een van beide, dan blijft de echtgenoot bevoegd de nietigverklaring te verzoeken.

Een voorbeeld. Een echtpaar ontdekt na twintig jaar dat er destijds maar één getuige aanwezig was. Zij leven al die tijd als gehuwden en er ligt een huwelijksakte. Zij kunnen daarop dan zelf geen nietigverklaring meer baseren.

In de praktijk

Wie wil nagaan of er iets is misgegaan bij de voltrekking, kan een afschrift van de huwelijksakte opvragen: daarin staan de ambtenaar en de getuigen vermeld. De gevolgen van een nietigverklaring reiken tot in het vermogensrecht, het erfrecht en soms tot de positie van kinderen.