Boek 1 Artikel 429 (1:429 BW)

Een rechterlijke verklaring dat iemand is overleden moet nog in de registers terechtkomen voordat nabestaanden er iets mee kunnen. Dit artikel beschrijft die laatste stap, en die verloopt zonder dat iemand er iets voor hoeft te doen.

Wie wat doet

De griffier van het gerecht dat de zaak het laatst behandelde stuurt een afschrift van de beschikking naar de ambtenaar van de burgerlijke stand van de gemeente 's-Gravenhage. Dat gebeurt zodra de beschikking in kracht van gewijsde is gegaan, dus zodra er geen hoger beroep of cassatie meer tegen mogelijk is. De ambtenaar maakt van die beschikking een akte van inschrijving op en neemt die op in het register van overlijden.

Welk gerecht en welke gemeente

De wet spreekt van het college waarvoor de zaak laatstelijk aanhangig was. Is na de beschikking van de rechtbank hoger beroep ingesteld, dan is het dus de griffier van het gerechtshof die het afschrift verzendt, en na cassatie die van de Hoge Raad. Is er geen rechtsmiddel ingesteld, dan verzendt de griffier van de rechtbank het afschrift na afloop van de termijnen.

De ontvangende gemeente staat in de wettekst vast: het is steeds 's-Gravenhage, ongeacht waar de overledene woonde of waar hij is omgekomen. Dat is anders dan bij de akte na een vastgestelde vermissing, waarvoor artikel 1:417 BW eerst kijkt naar de verlaten woonplaats en pas daarna naar Den Haag.

Wat de akte betekent

De akte die op deze manier ontstaat, geldt als akte van overlijden. Daarmee is het overlijden officieel geregistreerd: de nalatenschap kan worden afgewikkeld, een verzekeraar kan uitkeren, de gemeente kan de persoonsgegevens bijwerken en de achtergebleven partner kan opnieuw trouwen of een geregistreerd partnerschap aangaan. Artikel 1:430 BW legt vast welke rechtsgevolgen aan deze akten verbonden zijn en wat er geldt als de overleden verklaarde persoon toch terugkeert.

Een voorbeeld. Na een verklaring dat een bij een ramp omgekomen man is overleden, wacht de familie de beroepstermijn af. Daarna stuurt de griffier de stukken naar Den Haag. Enkele weken later kan de zoon daar uittreksels bestellen en die aan de notaris, de bank en de verzekeraar overleggen.

In de praktijk

Tussen de zitting, de beschikking, het onherroepelijk worden daarvan en de inschrijving zit tijd; het gaat eerder om weken dan om dagen. De griffie kan zeggen of het afschrift al is verzonden, en de gemeente Den Haag of de akte is opgemaakt.

Bank, verzekeraar, notaris en pensioenfonds vragen vaak elk een eigen uittreksel. Bevat de akte een fout, dan wordt die verbeterd langs de eigen weg voor verbetering van akten van de burgerlijke stand en niet door de overlijdensprocedure nog eens over te doen.

Woonde de overledene in een andere gemeente, dan verwerkt die gemeente de gegevens daarna in de basisregistratie personen. Daar hangen zaken als de huurwoning, de zorgverzekering en toeslagen aan vast.