Boek 1 Artikel 295 (1:295 BW)

Een kind hoort nooit zonder iemand te zitten die over hem beslist. Dit korte artikel is het sluitstuk van die gedachte: staat een minderjarige niet onder ouderlijk gezag en is er ook niet op een wettige manier in de voogdij voorzien, dan benoemt de rechtbank een voogd. Het is een vangnetbepaling die overal instapt waar de andere regelingen geen oplossing bieden.

Wanneer de bepaling in beeld komt

Er zijn verschillende situaties waarin een kind zonder gezag dreigt te komen. Beide ouders zijn overleden zonder dat er iemand als voogd is aangewezen. De aanwijzing die er wel was, heeft geen gevolg gekregen omdat een van de gevallen van artikel 1:293 BW zich voordoet. Het gezag van de ouders is beëindigd en er is geen ouder die het kan overnemen. Of de enige voogd is weggevallen.

In al die gevallen geldt hetzelfde: er moet iemand komen die over het kind beslist, en de rechtbank zorgt daarvoor. Dat de wet spreekt over alle minderjarigen onderstreept dat er geen uitzonderingen zijn.

Wie beslist en wie het kan vragen

De rechtbank benoemt de voogd, niet de kantonrechter. Wie zo'n benoeming kan vragen, staat in artikel 1:299 BW: bloed- en aanverwanten van het kind, de Raad voor de Kinderbescherming, schuldeisers en andere belanghebbenden. De rechtbank kan ook uit zichzelf tot een benoeming overgaan.

Tot voogd kan een natuurlijk persoon worden benoemd, bijvoorbeeld een oom, een grootouder of een pleegouder, maar ook een rechtspersoon die daarvoor in aanmerking komt. Wie zich beschikbaar wil stellen, kan dat tijdens het onderzoek schriftelijk aan de rechtbank laten weten.

Een voorbeeld

Een jongen van tien verliest binnen een jaar beide ouders. Er is geen testament en er staat niets in het gezagsregister. Zijn tante vangt hem op, maar zij kan formeel niets beslissen: geen schoolinschrijving, geen toestemming voor een medische ingreep. Zij vraagt de rechtbank haar tot voogd te benoemen, zodat de zorg die zij feitelijk al geeft ook juridisch bij haar komt te liggen.

In de praktijk

Vraag een benoeming zo snel mogelijk aan als een kind zonder gezag komt te staan. Zolang er niemand is die mag beslissen, loopt vrijwel alles vast: school, zorgverzekering, bankzaken en soms zelfs reizen. De Raad voor de Kinderbescherming kan hierbij een rol spelen en kan ook zelf een verzoek doen.

Voor het kind zelf is duidelijkheid het belangrijkst. Leg uit wie er straks beslist en wat dat betekent voor waar het woont en naar welke school het gaat. Voor hulp bij het opstellen van het verzoek kunt u terecht bij een advocaat of bij het Juridisch Loket.