Boek 1 Artikel 8 (1:8 BW)

Uw naam is niet vrij beschikbaar voor anderen. Dit artikel bepaalt dat iemand die zonder uw toestemming uw naam voert onrechtmatig tegenover u handelt, maar alleen als hij daarmee de indruk wekt dat hij u is of dat hij tot uw familie of gezin behoort.

De voorwaarden

Er moeten drie dingen samenkomen. Ten eerste voert iemand de naam van een ander: hij gebruikt die naam als de zijne. Ten tweede ontbreekt toestemming. Ten derde ontstaat door dat gebruik de schijn dat hij die ander is, of dat hij tot diens geslacht of gezin hoort. Die laatste eis is de kern: het gaat om verwarring over identiteit of afstamming, niet om het enkele gebruik van een woord.

Dat betekent ook wat er niet onder valt. Twee mensen met dezelfde achternaam die niets met elkaar te maken hebben, doen elkaar niets aan; niemand mag een gangbare naam voor zichzelf opeisen. Ook een schrijversnaam of een artiestennaam is op zichzelf niet verboden, zolang er geen verwarring over de persoon of de familieband ontstaat.

Wat u kunt vorderen

Het artikel merkt het gedrag aan als onrechtmatig. Daarmee staat de deur open naar de gewone regels over onrechtmatige daad in Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek. U kunt in een procedure bij de rechter vragen om een verbod op verder gebruik, om rectificatie en om vergoeding van de schade die u door de verwarring heeft geleden.

Artikel 1:8 BW is niet de enige grondslag voor zo'n vordering. Ook wanneer het naamgebruik niet tot de in dit artikel beschreven schijn leidt, kan het onder omstandigheden onrechtmatig zijn op grond van artikel 6:162 BW; dan gelden de gewone eisen van dat artikel.

Schade is in dit soort zaken niet altijd in geld uit te drukken. Het kan gaan om aantasting van de goede naam, om verwarring bij zakenrelaties of om het misbruik van het aanzien dat aan een familienaam kleeft. Welke vordering toewijsbaar is, hangt af van de omstandigheden van het geval.

Wie beslist

Dit is een geschil tussen burgers onderling. U begint daarvoor een procedure bij de rechtbank; bij grote spoed kan een kort geding uitkomst bieden. De ambtenaar van de burgerlijke stand speelt hier geen rol: hij gaat over akten, niet over het gebruik van namen in het dagelijks verkeer. Gaat het om oplichting of om vervalste documenten, dan is bovendien het strafrecht in beeld en kunt u aangifte doen.

Een voorbeeld. Iemand opent een bedrijfje en presenteert zich met de achternaam van een bekende plaatselijke familie, met foto's en verwijzingen die suggereren dat hij daarbij hoort. Klanten denken zaken te doen met dat familiebedrijf. De familie kan zich daartegen verzetten: niet omdat de naam van haar is, maar omdat de gewekte schijn van verwantschap onrechtmatig is.

In de praktijk

Vastlegging van wat er gebeurt, zoals schermafdrukken, brieven en verklaringen van mensen die in de war raakten, vormt het bewijs in een latere procedure. Een brief waarin het gebruik zonder toestemming aan de orde wordt gesteld en om stopzetting wordt gevraagd, is gebruikelijk voordat een procedure wordt begonnen. Het Juridisch Loket kan uitleggen welke mogelijkheden er zijn en of u in aanmerking komt voor gesubsidieerde rechtsbijstand.

Andersom geldt hetzelfde: wie zelf een naam gebruikt die niet de zijne is, bijvoorbeeld voor een onderneming of online, handelt onrechtmatig als daardoor de indruk ontstaat dat hij iemand anders is of tot diens familie behoort.