Boek 1 Artikel 153 (1:153 BW)

Soms kost een echtscheiding de ander meer dan het huwelijk. Wie door de scheiding zijn uitzicht verliest op een uitkering die hij na het overlijden van zijn echtgenoot zou krijgen, kan daartegen verweer voeren. Dit artikel bepaalt dat de rechter de scheiding dan niet uitspreekt voordat daarvoor een billijke voorziening is getroffen. In de praktijk heet dit het pensioenverweer.

Wanneer het verweer opgaat

Er moet aan drie dingen zijn voldaan. Er is een bestaand vooruitzicht op uitkeringen aan de andere echtgenoot na het vooroverlijden van degene die de scheiding vraagt; dat vooruitzicht gaat door de scheiding verloren of vermindert ernstig; en de andere echtgenoot voert daarover ook daadwerkelijk verweer. De rechter kijkt hier dus niet uit zichzelf naar: wie zwijgt, laat de kans lopen.

Het gaat om een toekomstige uitkering waarop de ander na het overlijden zou kunnen rekenen, zoals een nabestaandenvoorziening die aan het huwelijk is gekoppeld. Verwar dit niet met de verdeling van het ouderdomspensioen: die loopt via de pensioenverevening waarnaar artikel 1:155 BW verwijst en heeft een eigen regeling.

Wat de rechter doet

Slaagt het verweer, dan wordt de echtscheiding niet meteen uitgesproken. Eerst moet er een voorziening zijn die, gezien alle omstandigheden, tegenover beide echtgenoten billijk is. Dat kan bijvoorbeeld een verzekering zijn of een andere afspraak die het gemis opvangt. De rechter kan daarvoor een termijn stellen, zodat de zaak niet eindeloos stil komt te liggen.

Twee uitzonderingen

• Eigen voorziening mogelijk. Is redelijkerwijs te verwachten dat de andere echtgenoot zelf voldoende voorzieningen kan treffen voor dat geval, dan geldt de bescherming niet.

- Verwijtbare ontwrichting. Is de duurzame ontwrichting van het huwelijk in overwegende mate te wijten aan de andere echtgenoot, dan gaat het verweer evenmin op. De verzoeker zal die omstandigheid dan moeten aanvoeren, en de rechter beoordeelt of de ontwrichting in overwegende mate aan de ander te wijten is.

Ook bij ontbinding na scheiding van tafel en bed

Een vergelijkbare bescherming geldt wanneer een huwelijk na scheiding van tafel en bed op verzoek van een van de echtgenoten wordt ontbonden; die regeling staat in artikel 1:180 BW. Wie in die procedure een uitzicht op een nabestaandenuitkering dreigt te verliezen, kan zich dus ook daar verweren.

Een voorbeeld. Een vrouw vraagt de echtscheiding. Haar man is begunstigde van een uitkering die bij haar overlijden aan haar echtgenoot wordt gedaan; na de scheiding is hij dat niet meer. Door een ernstige chronische ziekte kan hij zelf geen vergelijkbare verzekering meer afsluiten, zodat de uitzondering van het tweede lid onder a niet speelt. Hij voert verweer. De rechter stelt de vrouw een termijn om een voorziening te treffen die gelet op de omstandigheden voor beiden billijk is, en wijst het verzoek pas daarna toe.

In de praktijk

Laat uitzoeken wat er precies gebeurt met uw aanspraken na de scheiding voordat u instemt met een regeling; die informatie krijgt u bij de pensioenuitvoerder of verzekeraar. Wilt u een beroep doen op dit artikel, dan moet u dat in de procedure zelf naar voren brengen, tijdig en onderbouwd. Achteraf is het verweer niet alsnog te voeren.