Boek 1 Artikel 451 (1:451 BW)

Wie kan de kantonrechter vragen om een mentor te benoemen voor iemand die zijn persoonlijke belangen niet meer kan behartigen? Dit artikel somt die kring op, regelt de samenloop met curatele en bepaalt vanaf welk moment het mentorschap werkt.

De kring van verzoekers

In de eerste plaats de betrokken persoon zelf. Verder zijn echtgenoot, zijn geregistreerde partner of een andere levensgezel, en zijn bloedverwanten: in de rechte lijn zonder beperking, in de zijlijn tot en met de vierde graad. De wet trekt de grens dus verschillend: in de rechte lijn telt iedere graad mee, in de zijlijn houdt de kring op bij de vierde graad. Hoe graden worden geteld, staat in artikel 1:3 BW. Ook degene die op grond van dit boek het gezag over hem uitoefent, zijn voogd, zijn curator en zijn bewindvoerder kunnen het verzoek doen.

Gaat het om het geval waarin te verwachten is dat de betrokkene binnen afzienbare tijd zijn belangen niet meer kan behartigen, dan kan alleen hij het zelf vragen.

Instellingen en het openbaar ministerie

Daarnaast kunnen het openbaar ministerie en de instelling waar de betrokkene wordt verzorgd of die hem begeleiding biedt een mentorschap vragen; dat kan niet in het geval van de naderende achteruitgang, want dat is aan de betrokkene zelf voorbehouden. Vraagt de instelling het aan, dan moet zij in het verzoekschrift uitleggen waarom de personen uit het eerste lid dat niet hebben gedaan, waarbij alleen bloedverwanten in de zijlijn in de derde en vierde graad buiten beschouwing blijven. De wettekst verbindt die motiveringseis uitdrukkelijk aan 'het laatste geval', het verzoek van de instelling; voor een verzoek van het openbaar ministerie stelt dit artikel haar niet.

Samenloop met curatele

• Bij afwijzing van curatele. Wijst de rechter een verzoek om ondercuratelestelling af, dan kan hij uit eigen beweging alsnog een mentorschap instellen. Een afzonderlijk verzoek is daarvoor niet nodig.
• Bij opheffing van curatele. Heft hij de curatele op, dan kan hij eveneens ambtshalve mentorschap instellen.

- Bij omzetting. Wil iemand curatele omzetten in mentorschap, dan gaat dat verzoek naar de rechter die bevoegd is over de opheffing van de curatele te beslissen. Het verzoek komt dus terecht bij de rechter die al bij de curatele betrokken is.

Vanaf wanneer het geldt

Het mentorschap treedt in werking op de dag na de dag waarop de beschikking is verstrekt of verzonden, tenzij de beschikking een later tijdstip noemt. Is het mentorschap al vóór de meerderjarigheid ingesteld, dan gaat het lopen op de dag waarop de betrokkene meerderjarig wordt. Vanaf dat moment kan de mentor optreden en moeten zorgverleners hem betrekken bij beslissingen over verzorging, verpleging, behandeling en begeleiding.

Een voorbeeld. Een zoon van een man met een ernstige psychiatrische aandoening vraagt mentorschap aan. De kantonrechter hoort de man, diens andere kinderen en de begeleider van de instelling en benoemt de zoon tot mentor. De dag na verzending van de beschikking kan hij meepraten over het behandelplan.

In de praktijk

Het verzoek gaat naar de kantonrechter, met een verklaring over de toestand van de betrokkene en de namen en adressen van de naaste familie. Een bereidverklaring van de beoogde mentor hoort bij het verzoek; artikel 1:452 BW bepaalt dat de kantonrechter de uitdrukkelijke voorkeur van de betrokkene volgt, tenzij er gegronde redenen tegen zijn. Gaan er ook geldzaken mis, dan is daarnaast bewind nodig; mentorschap alleen geeft geen zeggenschap over het vermogen.