Boek 1 Artikel 230 (1:230 BW)

Een adoptie gaat niet in op de dag van de zitting en ook niet op de dag van de uitspraak, maar op de dag waarop die uitspraak onherroepelijk wordt. Vanaf dat moment is het kind juridisch kind van de adoptiefouders. Dit artikel regelt dat tijdstip en maakt daarop twee belangrijke uitzonderingen.

Onherroepelijk is de uitspraak als er geen hoger beroep meer tegen openstaat. In een verzoekschriftprocedure bedraagt de termijn voor hoger beroep in de regel drie maanden (artikel 358 Rv). Pas daarna gaan de gevolgen van de adoptie in, tenzij een van de uitzonderingen van het tweede lid van toepassing is.

Terugwerkende kracht bij een kind uit de relatie

Is het kind geboren binnen de relatie van de ouder en de adoptant, dan kan de adoptie terugwerken. Is zij al voor de geboorte verzocht, dan werkt zij terug tot het moment van de geboorte. Is het verzoek uiterlijk zes maanden na de geboorte gedaan, dan werkt zij terug tot de dag van indiening van het verzoek. Zo staat het ouderschap vanaf het begin of vrijwel vanaf het begin vast, wat van belang is voor erfrecht en nationaliteit.

Die terugwerkende kracht geldt niet als er voor de adoptie al familierechtelijke betrekkingen bestonden met een andere ouder en die door de adoptie zijn verbroken. In dat geval gaat de adoptie pas in op de gewone dag: die waarop de uitspraak onherroepelijk is geworden.

Als de adoptant overlijdt

Voor de situatie waarin het kind binnen de relatie is geboren, kan de adoptie ook nog worden uitgesproken als de adoptant na het indienen van het verzoek is overleden. Voor het kind dat kort voor of na de geboorte een van zijn beoogde ouders verliest, blijft het ouderschap dus bereikbaar. Dat heeft grote gevolgen: het kind erft en behoudt de familieband die anders nooit tot stand zou zijn gekomen.

Een fout maakt de adoptie niet ongedaan

Het derde lid geeft de adoptie stevigheid. Blijkt achteraf dat de rechter ten onrechte heeft aangenomen dat aan de voorwaarden van artikel 1:228 BW was voldaan, dan blijft de adoptie toch haar gevolgen houden. Een later ontdekt gebrek in die voorwaarden is dus geen grond om de familierechtelijke betrekkingen alsnog te laten vervallen. Het derde lid noemt alleen de voorwaarden van artikel 1:228 BW: de vereisten die de rechter bij het uitspreken van de adoptie moest toetsen, zoals het leeftijdsverschil tussen adoptant en kind of de periode waarin de adoptant het kind al heeft verzorgd en opgevoed.

Een voorbeeld. Twee vrouwen verwachten een kind; de partner van de zwangere vrouw dient tijdens de zwangerschap een adoptieverzoek in. De rechter spreekt de adoptie enkele maanden na de geboorte uit. Doordat het verzoek voor de geboorte is gedaan, is zij vanaf de geboorte ouder, alsof er geen periode zonder tweede ouder is geweest.

In de praktijk

Let op de termijn van zes maanden: die bepaalt of de adoptie kan terugwerken. Dien het verzoek dus liefst al voor de geboorte in, of in elk geval snel daarna. Vraag na de uitspraak wanneer die onherroepelijk is en laat de gegevens bij de burgerlijke stand verwerken; de adoptie wordt als latere vermelding bij de geboorteakte van het kind aangetekend, en pas daarna kloppen de akte en de registraties.