Boek 1 Artikel 30 (1:30 BW)

Dit artikel opent de titel over het huwelijk en zet twee grondregels neer. Een huwelijk kan worden gesloten door twee personen, ongeacht of zij van hetzelfde of van verschillend geslacht zijn. En het huwelijk waar dit wetboek over gaat is uitsluitend het burgerlijke huwelijk.

Twee personen

Het woord twee is hier geen toeval. Een huwelijk is een verbintenis tussen precies twee mensen; met meer dan één persoon tegelijk getrouwd zijn kan niet. Dat is uitgewerkt in de bepalingen die op dit artikel volgen.

Dat het geslacht van de partners niet uitmaakt, is voor het Nederlandse recht een principiële keuze. Dezelfde regels over het aangaan van het huwelijk, de gevolgen ervan en de ontbinding gelden voor alle echtparen. Waar de wet toch onderscheid maakt, gebeurt dat niet in deze bepaling maar in specifieke regels, bijvoorbeeld in het afstammingsrecht.

Alleen het burgerlijke huwelijk

De wet beschouwt het huwelijk alleen in zijn burgerlijke betrekkingen. Daarmee zegt de wetgever: wat een huwelijk in religieus of levensbeschouwelijk opzicht betekent, is niet aan de staat. Juridisch bestaat er alleen het huwelijk dat voor de ambtenaar van de burgerlijke stand wordt gesloten.

Een kerkelijke of andere religieuze plechtigheid brengt op zichzelf geen huwelijk tot stand. Wie alleen zo'n ceremonie heeft gehad, is voor de wet niet getrouwd: er is geen huwelijksvermogensrecht, geen erfrecht van echtgenoten, en bij een breuk geen echtscheidingsprocedure. Dat kan pijnlijk uitpakken, bijvoorbeeld bij overlijden. Zonder enige betekenis voor het recht is zo'n verbintenis intussen niet: loopt de relatie stuk, dan moet ieder van beiden op grond van artikel 1:68 BW meewerken aan het opheffen van de religieuze band als de ander daarom vraagt, tenzij zwaarwegende belangen aan die medewerking in de weg staan.

Wat het onderscheidt van andere relaties

Naast het huwelijk kent de wet het geregistreerd partnerschap, dat grotendeels dezelfde gevolgen heeft maar niet overal. Samenwonen zonder huwelijk of registratie valt hier meestal buiten: daaruit ontstaan de rechten en plichten van echtgenoten niet, ook niet na vele jaren.

Een voorbeeld. Een stel woont vijftien jaar samen en heeft een religieuze ceremonie gehad, maar is nooit voor de wet getrouwd. Overlijdt een van beiden, dan erft de ander niet als echtgenoot en geldt de woning niet automatisch als gezamenlijk. Wie dat anders wil, moet trouwen, een partnerschap registreren of het bij de notaris regelen.

In de praktijk

Wilt u dat uw relatie juridische gevolgen heeft, dan is de gang naar de gemeente onvermijdelijk. Bespreek vooraf welke vorm bij u past: huwelijk, geregistreerd partnerschap of afspraken bij de notaris. Wie ook een religieuze plechtigheid wil, moet het burgerlijke huwelijk eerst laten voltrekken: volgens artikel 1:68 BW mag zo'n plechtigheid pas plaatsvinden nadat is gebleken dat het huwelijk voor de ambtenaar van de burgerlijke stand is gesloten.