Boek 1 Artikel 143 (1:143 BW)

Wie huwelijkse voorwaarden met een verrekenbeding heeft, moet bij het afrekenen weten wat er te verrekenen valt. Dit artikel geeft daarvoor het gereedschap: zodra het peilmoment is bereikt, kan elke echtgenoot vragen om een officiële beschrijving van het vermogen van de ander dat in de verrekening moet worden betrokken. Zo ligt vast wat er is, voordat er over de afrekening wordt onderhandeld of geprocedeerd.

Vanaf welk moment

Het recht ontstaat niet zomaar op elk moment tijdens het huwelijk. Het sluit aan bij de tijdstippen die artikel 1:142 BW aanwijst voor het bepalen van de samenstelling en de omvang van het vermogen dat verrekend moet worden, zoals het overlijden van een echtgenoot. Vanaf zo'n peildatum mag ieder van beiden de beschrijving verlangen; de ander kan dat niet weigeren.

Een beschrijving is meer dan een lijstje. Bezittingen en schulden worden benoemd en zo nodig gewaardeerd, zodat later niet ter discussie staat welke bankrekeningen, aandelen, ondernemingsvermogen of leningen er op de peildatum waren. Met dat overzicht hebben beide partijen hetzelfde vertrekpunt voor de berekening.

Hoe de beschrijving tot stand komt

Voor de gang van zaken verwijst de wet naar de regeling van de boedelbeschrijving in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Die regels bepalen wie de beschrijving opmaakt en hoe zij wordt vastgelegd; in de praktijk gebeurt dat door een notaris, en kan van de betrokkenen worden gevraagd te verklaren dat zij niets hebben achtergehouden. Wie meent dat de ander onvolledig is, kan dat langs deze weg aan de orde stellen in plaats van er zelf achteraan te gaan.

Na overlijden

Sterft een echtgenoot, dan verdwijnt het recht op een beschrijving niet. Wat de wet voor de echtgenoot bepaalt, geldt op dezelfde manier voor degenen die zijn hele vermogenspositie overnemen, dus voor de erfgenamen. Zij kunnen dus vragen om beschrijving van het te verrekenen vermogen van de langstlevende, en omgekeerd kan de langstlevende dat bij hen vragen.

Hiervan kan niet worden afgeweken

Het laatste lid maakt de regeling dwingend. Echtgenoten kunnen in hun huwelijkse voorwaarden van alles afspreken over wat wel en niet verrekend wordt, maar zij kunnen elkaar het recht op een beschrijving niet ontnemen. Een clausule waarin dat toch gebeurt, houdt geen stand.

Een voorbeeld. Een man overlijdt; hij was getrouwd op huwelijkse voorwaarden met een finaal verrekenbeding. Zijn twee kinderen uit een eerder huwelijk zijn zijn erfgenamen. Zij weten niet welke beleggingen en spaartegoeden zijn weduwe op de datum van overlijden had. Op grond van het derde lid kunnen zij een beschrijving van haar te verrekenen vermogen verzoeken, en zij kan op haar beurt een beschrijving vragen van wat tot de nalatenschap behoort.

In de praktijk

Vraag de beschrijving liever vroeg dan laat: hoe langer u wacht, hoe lastiger het is te achterhalen hoe het vermogen er op de peildatum uitzag. Bewaar jaarstukken, belastingaangiften en bankafschriften. Komt u er samen niet uit, dan kunnen een notaris of een mediator helpen om eerst de cijfers rond te krijgen, voordat de discussie over de verdeling begint.