Boek 1 Artikel 41 (1:41 BW)

Sommige familiebanden sluiten een huwelijk uit. Artikel 1:41 BW verbiedt het huwelijk tussen mensen die in rechte lijn met elkaar verwant zijn en tussen broers en zussen. Voor broers en zussen door adoptie kan de minister onder voorwaarden ontheffing verlenen.

Welke banden het betreft

In de opgaande en de nederdalende lijn: ouder en kind, grootouder en kleinkind, en zo verder. Daarnaast broers en zussen onderling, in elke combinatie. Dat verbod geldt of de verwantschap nu van nature bestaat of familierechtelijk is ontstaan, bijvoorbeeld door adoptie of door erkenning.

Dat laatste is belangrijk. Voor dit verbod telt de juridische band mee, ook als er geen biologische verwantschap is. Omgekeerd telt een biologische band mee, ook als die juridisch nooit is vastgelegd.

De uitzondering voor adoptiebroers en -zussen

Wie broers of zussen zijn geworden door adoptie, kunnen om ontheffing vragen bij de minister van Justitie. De minister verleent die alleen om gewichtige redenen. Bij hen ontbreekt de biologische verwantschap die aan het verbod ten grondslag ligt, terwijl zij juridisch wel als broers en zussen gelden.

Er is geen ontheffing mogelijk voor de rechte lijn en evenmin voor broers en zussen die van nature verwant zijn. Dat verbod is absoluut.

Wie erop toeziet

De ambtenaar van de burgerlijke stand controleert dit bij de melding van het voorgenomen huwelijk en werkt niet mee als het verbod geldt. Is er ontheffing verleend, dan moet u die aan de gemeente overleggen. Daarnaast rust er op het openbaar ministerie een plicht: zodra het van dit beletsel op de hoogte raakt, moet het het voorgenomen huwelijk stuiten (artikel 1:53 BW). Een vrije keuze heeft het daarin niet.

Een huwelijk dat toch in strijd met dit verbod is gesloten, kan nietig worden verklaard. Dat raakt niet alleen de partners maar ook het vermogen en de erfrechtelijke positie.

Een voorbeeld. Twee mensen zijn als kind door hetzelfde echtpaar geadopteerd en hebben geen bloedverwantschap. Zij zijn juridisch broer en zus en kunnen daarom niet zonder meer trouwen. Zij kunnen de minister om ontheffing vragen en moeten daarbij uitleggen welke gewichtige redenen zij hebben.

In de praktijk

Twijfelt u of een familieband aan een huwelijk in de weg staat, leg de situatie dan vooraf voor aan de gemeente in plaats van pas bij de melding. Gaat het om een adoptiesituatie, houd dan rekening met de tijd die een ontheffingsverzoek kost en plan geen datum voordat daar duidelijkheid over is.