Boek 1 Artikel 159 (1:159 BW)

Het beding dat de alimentatieafspraak niet wordt gewijzigd

Bij de overeenkomst kan worden bedongen dat zij niet bij rechterlijke uitspraak zal kunnen worden gewijzigd op grond van een wijziging van omstandigheden. Een zodanig beding kan slechts schriftelijk worden gemaakt.
Het beding vervalt, indien de overeenkomst is aangegaan vóór de indiening van het verzoek tot echtscheiding, tenzij dit binnen drie maanden na de overeenkomst is ingediend. Het voorgaande is van overeenkomstige toepassing bij een gemeenschappelijk verzoek.
Ondanks een zodanig beding kan op verzoek van een der partijen de overeenkomst door de rechter bij de echtscheidingsbeschikking of bij latere beschikking worden gewijzigd op grond van een zo ingrijpende wijziging van omstandigheden, dat de verzoeker naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet langer aan het beding mag worden gehouden.

Toelichting

Wie een alimentatieafspraak maakt, wil vaak zekerheid: geen discussie meer over het bedrag, ook niet als het leven anders loopt. Dit artikel maakt dat mogelijk. Partijen kunnen bij hun overeenkomst afspreken dat de rechter de afspraak niet mag wijzigen wegens gewijzigde omstandigheden. Dat heet een niet-wijzigingsbeding, en het is een uitzondering op de gewone regel dat alimentatie kan worden aangepast als de situatie verandert.

Alleen schriftelijk

De wet stelt een vormeis: het beding kan alleen schriftelijk worden gemaakt. Een mondelinge afspraak, hoe duidelijk ook, is geen niet-wijzigingsbeding. En omdat de gevolgen groot zijn, moet uit de tekst ook echt blijken dat partijen dit hebben gewild; een vage zin over de bedoeling van de afspraak is niet genoeg.

De termijn van drie maanden

Wordt de overeenkomst gesloten voordat het echtscheidingsverzoek is ingediend, dan vervalt het beding als dat verzoek niet binnen drie maanden na de overeenkomst wordt ingediend. Hetzelfde geldt bij een gemeenschappelijk verzoek. De achtergrond is dat een beding met zulke verstrekkende gevolgen hoort bij een scheiding die er echt aankomt, en niet jaren later nog uit de la mag komen. Wordt de termijn overschreden, dan blijft de alimentatieafspraak zelf staan, maar is zij weer gewoon vatbaar voor wijziging.

De uitweg bij ingrijpende verandering

Ook met een geldig beding is de deur niet volledig dicht. Op verzoek van een van beiden kan de rechter de overeenkomst toch wijzigen, bij de echtscheidingsbeschikking of later, als de omstandigheden zo ingrijpend zijn veranderd dat het naar redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar wordt om de verzoeker nog langer aan zijn eigen beding te houden. De lat ligt daarmee duidelijk hoger dan bij een gewone wijziging: niet elke inkomensdaling of nieuwe baan haalt die drempel, het moet gaan om een werkelijk andere situatie dan waarvan partijen zijn uitgegaan.

Een voorbeeld. Twee mensen spreken bij hun scheiding een vast bedrag af en nemen uitdrukkelijk op dat dit nooit wordt gewijzigd, omdat beiden rust willen. Vijf jaar later raakt de betaler blijvend arbeidsongeschikt en valt zijn inkomen tot een fractie terug. Hij kan de rechter dan vragen de afspraak toch aan te passen, en zal moeten aantonen dat de verandering zo ingrijpend is dat vasthouden aan het beding onaanvaardbaar wordt.

In de praktijk

Bedenk goed wat u opgeeft. Een niet-wijzigingsbeding geeft zekerheid over het bedrag, maar bindt u ook als uw inkomen wegvalt of als de ander veel meer gaat verdienen. Laat de tekst zorgvuldig opstellen en let op de termijn van drie maanden tussen de overeenkomst en het verzoek. Wilt u alleen bepaalde onderdelen vastzetten, laat dan opschrijven waarop het beding wel en niet ziet.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Wanneer mag een alimentatieafspraak worden gewijzigd?

Hoge Raad · 2003-09-12 · ECLI:NL:HR:2003:AF9468

De vrouw wilde de in een overeenkomst vastgelegde uitkering tot levensonderhoud laten wijzigen. De Hoge Raad zette het stelsel uiteen: is geen beding van niet-wijziging als bedoeld in art. 1:159 lid 1 BW gemaakt, of is zo'n beding vervallen, dan is art. 1:401 lid 1 BW van toepassing. Zijn partijen bewust van de wettelijke maatstaven afgeweken, dan mag de rechter de overeenkomst alleen wijzigen als de verzoeker stelt en de rechter aannemelijk acht dat zich na het sluiten van de overeenkomst een wijziging van omstandigheden heeft voorgedaan die meebrengt dat de wederpartij, in het licht van alle dan bestaande omstandigheden, naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid ongewijzigde instandhouding van de overeenkomst niet mag verwachten. De Hoge Raad vernietigde de beschikking van het hof en verwees de zaak.
Wanneer wijkt een niet-wijzigingsbeding?

Hoge Raad · 2005-09-09 · ECLI:NL:HR:2005:AT5160

In het echtscheidingsconvenant was afgesproken dat de alimentatie niet door de rechter zou kunnen worden gewijzigd wegens gewijzigde omstandigheden, behoudens het derde lid van dit artikel. De man verzocht toch wijziging omdat zijn onderneming was teruggelopen. De Hoge Raad vernietigt de beschikking van het hof: het convenant hield zelf al rekening met schommelingen in het inkomen, zodat die terugval een voorziene omstandigheid was en niet zonder meer een zo ingrijpende wijziging oplevert dat de man naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet langer aan het beding mag worden gehouden. Bij de toets van het derde lid weegt dus mee wat partijen in hun eigen regeling al hebben verdisconteerd.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst