Boek 4 Artikel 103 (4:103 BW)

De noodvormen van dit boek maken het mogelijk buiten de notaris om te testeren, maar niet vormvrij. Dit artikel geeft de eisen die gelden voor de uiterste willen die worden gemaakt ten overstaan van een officier, een gezagvoerder of een van de functionarissen die de wet bij onbereikbaarheid aanwijst. Twee getuigen en een deugdelijke vastlegging op papier vormen de kern.

Getuigen en vastlegging

Bij het opmaken van zo'n uiterste wil moeten twee getuigen aanwezig zijn. Het stuk moet behoorlijk op schrift komen te staan en daarna worden getekend door de erflater, door beide getuigen en door degene ten overstaan van wie het is verleden. Wat er gebeurt als een handtekening ontbreekt, hangt af van wie niet tekende: artikel 4:109 BW verbindt nietigheid aan het ontbreken van de vereiste ondertekening door de erflater of door die functionaris, en maakt het stuk bij andere gebreken in de vorm vernietigbaar. Het derde lid van dit artikel laat een handtekening bovendien vervangen worden door een verklaring.

Wie getuige kan zijn

• Meerderjarig. Getuigen moeten in beginsel meerderjarig zijn.
• Taalvaardig. Zij moeten de taal verstaan waarin de uiterste wil is opgesteld; anders kunnen zij niet instaan voor wat er is verklaard.

- Uitzondering. Bij een testament ten overstaan van een officier of bij onbereikbaarheid door bijzondere omstandigheden geldt de eis van meerderjarigheid niet voor getuigen die militair zijn of die meehelpen bij het bestrijden van een ramp of het beheersen van een crisis.

Als iemand niet kan tekenen

Verklaart de erflater of een van de getuigen door onkunde of door een andere oorzaak niet te kunnen ondertekenen, dan komt die verklaring in de plaats van zijn handtekening. Voorwaarde is dat hij de oorzaak zelf noemt en dat de verklaring in de akte wordt opgenomen. Zo blijft het stuk geldig terwijl toch controleerbaar blijft waarom een handtekening ontbreekt.

Een voorbeeld

Bij een grote overstroming legt een bewoner zijn uiterste wil af tegenover de burgemeester, met twee hulpverleners als getuigen. Een van hen is nog geen achttien, maar helpt mee bij de rampenbestrijding; dat mag. De bewoner kan door een blessure zijn hand niet gebruiken. Hij verklaart dat, de reden wordt in de akte opgenomen, en die verklaring vervangt zijn handtekening. Het testament is geldig.

In de praktijk

Kies getuigen die zelf niets uit de uiterste wil ontvangen. Dat is geen kwestie van voorzichtigheid alleen: artikel 4:61 BW sluit uit dat degene ten overstaan van wie de uiterste wil wordt verleden en de getuigen die daarbij aanwezig waren daaruit voordeel genieten, en wie door zo'n beschikking wordt benadeeld, kan haar op grond van artikel 4:62 BW laten vernietigen. Schrijf de verklaring verder volledig uit, met datum, plaats en de reden waarom de gewone weg niet begaanbaar was. Zorg ten slotte dat de akte na afloop wordt doorgestuurd naar het testamentenregister, want een noodtestament dat niemand kan vinden, helpt de nabestaanden niet.