Boek 4 Artikel 97 (4:97 BW)

Voor een testament is een notaris nodig, maar voor een beperkte groep persoonlijke zaken maakt de wet een uitzondering. Wie eigenhandig een stuk schrijft, dateert en ondertekent, kan daarin zonder verdere formaliteiten regelen wie bepaalde kleding, sieraden, inboedelgoederen en boeken krijgt. Dat stuk heet in de praktijk een codicil.

De drie eisen aan de vorm

• Geheel met de hand geschreven. Getypt of geprint is niet genoeg; het handschrift moet van de erflater zelf zijn.
• Gedagtekend. Er moet een datum op staan, zodat bij meer stukken vaststaat welk stuk het laatste is.

- Ondertekend. De handtekening van de erflater sluit het stuk af.

Wat u er wel in kunt regelen

De wet somt limitatief op wat in een codicil kan worden geregeld. Het gaat om legaten van kleren, lijfstoebehoren en bepaalde lijfsieraden, en van bepaalde tot de inboedel behorende zaken en bepaalde boeken. Daarnaast kunt u bepalen dat die goederen buiten een huwelijksgemeenschap vallen, en kunt u de persoon aanwijzen die na uw overlijden bepaalde rechten uitoefent op grond van de Auteurswet en de Wet op de naburige rechten.

Zo omschrijven dat het duidelijk is

Na het overlijden moeten de erfgenamen de zaken afgeven aan wie in het codicil is genoemd. Dat lukt alleen als vaststaat welke zaak bedoeld is en wie haar krijgt. Een omschrijving per voorwerp met de ontvanger bij naam, zoals 'het staande Friese klokje in de gang voor mijn buurman Kees de Wit', laat weinig ruimte voor discussie. Een algemene formule als 'mijn spullen voor de kinderen' geeft de erfgenamen daarentegen weinig houvast bij de vraag wat zij aan wie moeten afgeven.

Wat er niet in kan

Alles wat niet in de opsomming staat, vereist een testament. Denk aan geld en banktegoeden, een auto, een woning of aandelen, en ook aan de vraag wie erfgenaam wordt of wie juist wordt onterfd. Dat de bedoeling van de schrijver duidelijk is, maakt dat niet anders: de vormvrijheid van het codicil is gekoppeld aan de goederen en beschikkingen die de wet noemt.

Een voorbeeld

Een moeder schrijft op een vel papier welke dochter haar trouwring krijgt, wie de naaimachine en wie de boekenkast met haar romans. Zij zet de datum eronder en tekent. Dat stuk is een geldig codicil en de erfgenamen moeten die zaken afgeven. Wil zij ook regelen wie haar spaargeld krijgt, dan kan dat alleen bij testament.

In de praktijk

Een codicil wordt niet geregistreerd zoals een testament. Het heeft dus alleen effect als het na het overlijden wordt gevonden; een vaste bewaarplaats die een ander kent, helpt daarbij. Bij wijziging maakt een nieuw stuk met een nieuwe datum duidelijk welke versie de laatste is. Een notaris kan uitleggen wat wel en niet bij codicil kan; voor alles wat verder gaat dan deze goederen is een testament de enige weg.