Boek 4 Artikel 129 (4:129 BW)

De wet staat toe dat een erflater de vordering van een legitimaris pas na het overlijden van zijn echtgenoot of van zijn levensgezel opeisbaar maakt. Dit artikel breidt die mogelijkheid uit naar de handelingen die als quasi-legaat worden behandeld: een schenking die pas bij overlijden wordt uitgevoerd, een verblijvingsbeding, een verzekeringsbegunstiging. Aan zo'n handeling kan bij uiterste wilsbeschikking dezelfde voorwaarde worden verbonden.

Waarom deze uitbreiding nodig is

Zonder deze bepaling zou de bescherming van de partner afhangen van de vorm waarin het vermogen naar hem toe komt. Krijgt hij alles via het testament, dan kan de erflater de betaling aan een onterfd kind uitstellen; loopt het via een polis of een beding, dan zou dat niet kunnen. Dit artikel maakt beide routes gelijk.

• Vorm. De voorwaarde moet bij uiterste wilsbeschikking worden gesteld.
• Reikwijdte. Zij kan worden verbonden aan de handelingen die artikel 4:126 BW als quasi-legaat aanmerkt.

- Effect. Alleen het tijdstip van betaling verschuift; de aanspraak zelf blijft bestaan.

Wat er niet verandert

De legitieme portie wordt gewoon berekend en de vordering ontstaat gewoon. Het kind moet zijn aanspraak dan ook tijdig inroepen, want de vervaltermijnen lopen door. Wat verschuift, is het moment waarop het geld kan worden geïnd; dat komt in beginsel pas na het overlijden van de partner.

Voor wie het geldt

De kring is dezelfde als bij de gewone niet-opeisbaarheidsclausule: de echtgenoot van wie de erflater niet van tafel en bed is gescheiden, en de andere levensgezel met wie hij samenwoonde en een notarieel vastgelegde samenlevingsovereenkomst had. Voor anderen kan de voorwaarde niet worden gebruikt.

Een voorbeeld

Een man wijst zijn partner aan als begunstigde van zijn levensverzekering en onterft zijn zoon. In zijn testament bepaalt hij dat de vordering van zijn zoon, voor zover die op de uitkering drukt, pas opeisbaar is na het overlijden van zijn partner. De zoon kan zijn legitieme portie berekenen en tijdig inroepen, maar hij kan de partner niet dwingen de polisopbrengst meteen aan te spreken.

In de praktijk

Wie zijn partner op deze manier wil beschermen, moet het uitdrukkelijk in het testament laten opnemen; het volgt niet uit de polis of het beding zelf. Voor het onterfde kind blijft de aanpak dezelfde als altijd: eerst schriftelijk aanspraak maken en de berekening laten opstellen, en pas daarna kijken wanneer er kan worden geïnd. De notaris kan de vordering vastleggen zodat er later geen discussie ontstaat over de hoogte.