Boek 4 Artikel 78 (4:78 BW)

Een onterfd kind kan zijn legitieme portie alleen berekenen als het weet wat er in de nalatenschap zit. Die informatie ligt bij de erfgenamen. Dit artikel geeft de legitimaris die zelf geen erfgenaam is daarom een eigen recht op inzage in en een afschrift van alle stukken die hij voor die berekening nodig heeft, en verplicht de erfgenamen en de executeurs die het beheer voeren om de gevraagde inlichtingen te geven.

Tot wie de legitimaris zich richt

Het artikel wijst twee groepen aan: de erfgenamen en de executeurs die met het beheer van de nalatenschap zijn belast. Een executeur met een beheerstaak voert de administratie van de nalatenschap en heeft de stukken daardoor doorgaans onder zich. Een executeur die het beheer niet heeft, wordt in het artikel niet genoemd. Het recht komt toe aan de legitimaris die niet erfgenaam is: wie onterfd is of zijn erfdeel heeft verworpen en zijn portie wil berekenen.

Welke informatie gevraagd kan worden

• Inzage en afschrift. Van alle bescheiden die hij voor de berekening van zijn legitieme portie behoeft.
• Inlichtingen. Op verzoek moeten de erfgenamen en de beherend executeur ook uitleg geven, niet alleen papier overhandigen.

Welke stukken de legitimaris behoeft, volgt uit de berekening die hij moet maken. Het artikel koppelt het recht op inzage, afschrift en inlichtingen uitdrukkelijk aan die berekening.

Dit artikel verbindt het recht op inzage niet aan een termijn. Voor de aanspraak zelf gelden wel de vervaltermijnen van artikel 4:85 BW. De verklaring dat de legitimaris zijn portie wenst te ontvangen, hoeft niet te wachten tot alle stukken binnen zijn; de berekening kan daarna volgen.

De boedelbeschrijving onder ede

Blijft er twijfel over de volledigheid van de boedelbeschrijving, dan kan de legitimaris de kantonrechter verzoeken een of meer erfgenamen en beherend executeurs te laten oproepen. Zij bevestigen dan in tegenwoordigheid van de verzoeker onder ede dat de beschrijving deugdelijk is. De wet laat de keuze wie wordt opgeroepen aan het verzoek: het kan gaan om een of meer van de erfgenamen en beherend executeurs. Het tweede lid gaat ervan uit dat er een boedelbeschrijving ligt; het is een middel om de juistheid daarvan te laten bevestigen.

Een voorbeeld

Een kleinzoon treedt als legitimaris in de plaats van zijn vooroverleden moeder en is in het testament van zijn grootvader onterfd. De executeur stuurt hem een staat van de nalatenschap met alleen totaalbedragen per rubriek. De kleinzoon vraagt om de afschriften van de beleggingsrekening over de laatste jaren en om een kopie van de taxatie van de woning, omdat hij zonder die stukken niet kan nagaan hoe de totalen zijn opgebouwd. De executeur moet die stukken verstrekken en desgevraagd uitleggen hoe hij tot zijn cijfers is gekomen. Twijfelt de kleinzoon daarna aan de volledigheid van de opgemaakte boedelbeschrijving, dan kan hij de kantonrechter vragen de executeur op te roepen om die onder ede te bevestigen.

In de praktijk

Een schriftelijk en concreet verzoek, waarin staat welke stukken over welke periode nodig zijn en waarom, maakt voor beide kanten duidelijk waar het om gaat, en vergemakkelijkt een eventuele gang naar de rechter. Voor erfgenamen en executeurs volgt de verplichting rechtstreeks uit de wet, en de kantonrechter kan de bevestiging onder ede gelasten.