Boek 4 Artikel 122 (4:122 BW)

Een legaat kan kleiner uitvallen dan de erflater bedoelde: doordat de belaste erfgenamen het inkorten om een legitimaris te kunnen voldoen, of doordat de nalatenschap de legaten niet volledig kan dragen. Dit artikel geeft de legataris dan een keuze. Hij kan het legaat toch volledig opeisen, als hij het bedrag van de inkorting of vermindering in geld bijlegt.

Waar de regeling voor dient

Bij een legaat van een geldbedrag is een korting eenvoudig toe te passen: er gaat een bedrag af. Bij een legaat van een bepaald goed ligt dat anders, omdat een schilderij, een woning of een verzameling zich niet in stukken laat leveren. Met dit artikel kan de legataris die het goed zelf wil hebben, het geheel ontvangen door het verschil in geld te betalen.

• De keuze ligt bij de legataris. Hij beslist of hij bijlegt.
• Bijleggen gebeurt in geld. Het gaat om het bedrag van de inkorting of de vermindering.

- Het legaat wordt dan volledig voldaan. Hij krijgt het gelegateerde geheel.

Als hij niet bijlegt

Het tweede lid regelt wat er gebeurt als de legataris geen gebruik maakt van deze mogelijkheid. De wederpartij, dus degene die met het legaat is belast, kan dan volstaan met uitkering van de waarde van het ingekorte of verminderde legaat. De legataris ontvangt in dat geval een bedrag in geld in plaats van het goed. Het goed blijft dan in de nalatenschap en kan bijvoorbeeld worden verkocht of aan een van de erfgenamen worden toegedeeld.

De waarde bepaalt alles

De waarde van het gelegateerde bepaalt hoeveel de legataris moet bijleggen en, als hij dat niet doet, wat hij uitgekeerd krijgt. Een peildatum noemt het artikel niet; het spreekt alleen van het bedrag van de inkorting of vermindering. Over het moment van waardering kunnen partijen het dus oneens zijn. Een taxatie door een deskundige is dan de gebruikelijke weg; komen partijen er niet uit, dan kan de rechtbank de waarde vaststellen.

Een voorbeeld

Een vrouw legateert haar zeilboot aan haar neef. Haar onterfde zoon maakt aanspraak op zijn legitieme portie, waarna de erfgenamen het legaat inkorten met een verklaring aan de neef. Die wil de boot houden. Dat kan door de inkorting in geld aan de erfgenamen op te leggen; hij krijgt de boot dan geleverd en uit dat bedrag wordt de zoon voldaan. Wil of kan hij niet bijleggen, dan kunnen de erfgenamen ermee volstaan hem de waarde van het gekorte legaat in geld uit te betalen en de boot verkopen.

In de praktijk

Een taxatie vooraf laat zien hoeveel er moet worden bijgelegd; dat bedrag kan hoger uitvallen dan verwacht. Een schriftelijke mededeling van de keuze aan de belaste erfgenamen of aan de executeur maakt het mogelijk de afwikkeling voort te zetten. Voor erfgenamen geldt dat een verkoop van het gelegateerde goed de keuze van de legataris in feite onmogelijk kan maken; overleg met de legataris vóór een verkoop voorkomt dat.