Boek 4 Artikel 211 (4:211 BW)

Dit artikel beschrijft wat een vereffenaar doet en wat hij mag. De kern staat in één zin: hij moet de nalatenschap beheren en vereffenen als een goed vereffenaar. Dat is een open norm waaraan zijn handelen achteraf wordt getoetst. Daarnaast geeft de wet hem vertegenwoordigingsbevoegdheid, en legt zij hem de plicht op de boedel snel in kaart te brengen.

Beheren en vereffenen

Beheren betekent de goederen in stand houden: verzekeringen doorbetalen, huur innen, een woning onderhouden. Vereffenen betekent de boedel afwikkelen: schulden inventariseren, goederen zo nodig verkopen en de schuldeisers in de juiste volgorde voldoen. Voor de vereffening wordt een last die verplicht tot een uitgave van geld of van een goed uit de nalatenschap op één lijn gesteld met een legaat. Zo'n last telt dus mee als aanspraak op de boedel en verdwijnt niet uit beeld doordat er geen begunstigde met een gewone vordering tegenover staat.

De erfgenamen staan buitenspel

Bij de vervulling van zijn taak treedt de vereffenaar namens de erfgenamen op, in rechte en daarbuiten. Daar staat een stevige beperking tegenover: de erfgenamen mogen over goederen uit de nalatenschap of over hun aandeel daarin niet beschikken zonder zijn medewerking of zonder machtiging van de kantonrechter. Zij kunnen dus niet zelf het huis verkopen, geen inboedel weggeven en hun erfdeel niet overdragen. Die beperking hangt niet af van de vraag hoe iemand vereffenaar is geworden. Zijn de erfgenamen na een aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving op grond van artikel 4:195 BW zelf vereffenaar, dan kan een van hen dus evenmin op eigen houtje beschikken: op grond van artikel 4:198 BW oefenen zij hun bevoegdheden samen uit, tenzij de kantonrechter er iets anders over bepaalt. Alleen gewoon onderhoud, wat nodig is om een goed te behouden en wat geen uitstel verdraagt, kan ieder van hen zo nodig alleen doen. De beperking is geen wantrouwen, maar de logische keerzijde van de vereffening: eerst de schuldeisers, dan de erfgenamen.

De boedelbeschrijving

De vereffenaar moet met bekwame spoed een boedelbeschrijving opmaken of laten opmaken, onderhands of bij de notaris, met daarin een voorlopige staat van de schulden. Dat stuk legt hij neer bij de boedelnotaris, of bij de griffie van de rechtbank als er geen boedelnotaris is. Daar kunnen de erfgenamen en de schuldeisers van de nalatenschap het inzien. Andere schuldeisers, namelijk die van een erfgenaam, kunnen door de kantonrechter tot inzage worden gemachtigd; dat geldt ook als hun schuldenaar de nalatenschap heeft verworpen.

Bij een aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving kan de kantonrechter de erfgenamen ontheffen van de plicht om de boedelbeschrijving ter inzage te leggen. Die ontheffing gaat over de terinzagelegging, niet over het opmaken zelf: de boedel moet hoe dan ook in kaart worden gebracht.

De boedelnotaris

Een door de rechter benoemde vereffenaar kan een boedelnotaris aanwijzen als die er nog niet is. De notaris die de opdracht aanneemt, laat dat weten aan de erfgenamen en schrijft zich in in het boedelregister. Daarmee is voor iedereen kenbaar waar de stukken liggen en bij wie vorderingen kunnen worden ingediend.

Een voorbeeld. Een vereffenaar treft een woning aan die door een van de erfgenamen wordt bewoond en al te koop staat via een makelaar die de erfgenamen zelf hebben ingeschakeld. Die verkoop kan niet doorgaan zonder hem: de erfgenamen zijn niet bevoegd over het huis te beschikken. De vereffenaar neemt het traject over, maakt eerst de boedelbeschrijving en legt die ter inzage.

In de praktijk

Bent u erfgenaam, teken dan niets en beloof niets over goederen van de nalatenschap zolang er een vereffenaar is. Wilt u iets houden, bespreek dat dan met hem; hij mag daar rekening mee houden bij de keuze welke goederen worden verkocht. Bent u schuldeiser, vraag dan om inzage in de boedelbeschrijving zodra die is neergelegd, want daaruit blijkt of uw vordering in beeld is en of er iets te verwachten valt.