Boek 5 Artikel 13 (5:13 BW)

Een schat wordt gedeeld. Wie hem ontdekt krijgt de helft, en de andere helft komt toe aan de eigenaar van de onroerende of roerende zaak waarin de schat werd aangetroffen. De wet omschrijft een schat als een zaak van waarde die zo lang verborgen is geweest dat de eigenaar niet meer te achterhalen is. De ontdekker moet aangifte doen op dezelfde manier als een gewone vinder, en zolang onduidelijk is wie rechthebbende is, kan de gemeente vorderen dat de zaak bij haar in bewaring wordt gegeven.

Wanneer is iets een schat

Er zijn twee eisen. De zaak moet waarde hebben, en zij moet zo lang verborgen zijn geweest dat de eigenaar door dat verborgen zijn niet meer opspoorbaar is. Een portemonnee die vorige week in de heg belandde, voldoet daar niet aan: dat is een verloren zaak en daarvoor gelden de regels over vinden. Een kruik met oude munten in een muur wel. Het gaat om de combinatie van waarde, verborgenheid en de tijd die daardoor is verstreken.

Verdelen tussen ontdekker en eigenaar

De wet verdeelt de schat in gelijke delen tussen twee personen: de ontdekker en de eigenaar van de zaak waarin de schat werd aangetroffen. Volgens de wettekst kan dat een onroerende of een roerende zaak zijn. Ontdekker en eigenaar kunnen dezelfde persoon zijn, en dan valt de hele schat aan hem toe. Zijn het verschillende personen, dan ontstaat een gemeenschap, want zij zijn samen rechthebbende. Ieder van hen kan op grond van artikel 3:178 BW verdeling van die gemeenschap vorderen. Wie de schat wil houden en de ander wil uitkopen, moet daarover afspraken maken; de waarde is dan al snel het twistpunt.

De aangifteplicht is dezelfde als bij een gewone vondst. Het derde lid verwijst daarvoor naar artikel 5:5 lid 1 onder a BW, zodat de aangifte gebeurt bij de daarvoor aangewezen ambtenaar.

Wat als er onduidelijkheid is

Wordt geen aangifte gedaan, of is onzeker aan wie de zaak toekomt, dan kan de gemeente vorderen dat de schat aan haar in bewaring wordt gegeven totdat vaststaat wie rechthebbende is. De schat blijft dan bewaard terwijl de vraag wie rechthebbende is wordt beantwoord. De gemeente heeft die bevoegdheid in twee situaties, die los van elkaar staan: als de aangifte uitblijft, en als er wel aangifte is gedaan maar onzeker is aan wie de zaak toekomt.

Een voorbeeld. Een aannemer sloopt een schoorsteen in uw woning en vindt daarin een blikje met gouden munten. Hij is de ontdekker en u bent de eigenaar van het gebouw, dus in beginsel deelt u samen. Doet de aannemer geen aangifte en neemt hij het blikje mee, dan schiet hij tekort in zijn wettelijke plicht en kunt u hem daarop aanspreken; de gemeente kan dan bovendien bewaring vorderen.

In de praktijk

Bij een vondst die op een schat lijkt, helpt het de zaak zoveel mogelijk te laten zoals zij is, de vindplaats met foto's vast te leggen en aangifte te doen. Daarna kunnen ontdekker en eigenaar van de grond of de zaak de verdeling bespreken en schriftelijk vastleggen. Een taxatie door een onafhankelijke deskundige maakt duidelijk wat de helft van ieder in geld waard is.