Boek 5 Artikel 39 (5:39 BW)

Waar artikel 5:38 BW gaat over water dat vanzelf stroomt, gaat dit artikel over ingrijpen. De eigenaar van een erf mag geen hinder toebrengen aan eigenaars van andere erven door verandering te brengen in de loop, de hoeveelheid of de hoedanigheid van het water dat over zijn erf stroomt of van het grondwater. Hetzelfde geldt voor het gebruik van water op zijn erf dat in open verbinding staat met water op het erf van een ander. De grens ligt opnieuw bij wat onrechtmatig is volgens artikel 6:162 BW.

Drie soorten wijziging

De wet noemt loop, hoeveelheid en hoedanigheid. Een gewijzigde loop is bijvoorbeeld een verlegde of gedempte sloot, waardoor het water een andere kant op gaat. Een gewijzigde hoeveelheid ontstaat door draineren, oppompen of juist opstuwen. Een gewijzigde hoedanigheid gaat over kwaliteit: vervuiling, opwarming of verzilting. Elk van de drie kan de buurman treffen, en steeds is de vraag of de hinder de grens van het onrechtmatige overschrijdt.

Grondwater en verbonden water

Ook onzichtbaar water valt eronder. Wie grondwater onttrekt of de stand ervan verandert, kan schade veroorzaken bij de buren: droogvallende funderingen, verzakkende grond of stervende beplanting. Hetzelfde geldt voor het gebruik van water op het eigen erf dat in open verbinding staat met water op andermans erf, bijvoorbeeld een doorlopende sloot: wat u eruit haalt of erin brengt, merkt de buurman.

• Loop — dempen, verleggen, afdammen of omleiden van een watergang.
• Hoeveelheid — draineren, onttrekken, opstuwen of extra water aanvoeren.

- Hoedanigheid — verontreiniging, temperatuur of samenstelling van het water.

Wanneer is het onrechtmatig

Ook hier bestaat geen vaste maat. De rechter weegt de ernst en de duur van de hinder, de schade, de plaatselijke omstandigheden en de mogelijkheid om maatregelen te nemen. Een kleine aanpassing die de buurman nauwelijks merkt, blijft toegestaan; een ingreep die zijn land structureel nat of juist droog zet, niet. Naast dit artikel gelden de publiekrechtelijke regels over water, waaronder de vergunningen van het waterschap. Een vergunning sluit aansprakelijkheid tegenover de buren niet uit.

Een voorbeeld. Een eigenaar dempt de greppel langs zijn perceel om er een oprit van te maken. Het water dat vroeger via die greppel wegliep, blijft nu staan op het land van de buurman, dat daardoor onbruikbaar wordt voor beweiding. De ingreep is klein, de schade groot en herstel is eenvoudig: dat wijst sterk in de richting van onrechtmatige hinder. Had hij bij de demping een duiker aangelegd die de afvoer in stand houdt, dan was er niets aan de hand geweest.

In de praktijk

Overleg vóór u aan sloten, drainage of verharding begint, en vraag het waterschap wat er is toegestaan. Bent u getroffen, leg dan de situatie vóór en na de ingreep vast en verzamel gegevens over waterstanden. Vraag primair om herstel van de oude situatie of om een technische voorziening; dat is doorgaans effectiever dan een discussie over schuld. Ook van dit artikel kan bij verordening worden afgeweken, dus de plaatselijke regels zijn het narekenen waard.