Boek 5 Artikel 47 (5:47 BW)

Als de loop van de grens tussen twee erven onzeker is, kan ieder van de eigenaars op elk moment vorderen dat de rechter die grens bepaalt. Het tweede lid neemt daarbij een obstakel weg: bij onzekerheid over de ligging van de grens geldt het wettelijke vermoeden dat de bezitter eigenaar is niet. Het derde lid geeft de rechter ruimte om het onzekere gebied te verdelen of geheel aan een van beiden toe te wijzen, eventueel met een schadevergoeding.

Wanneer is een grens onzeker

Onzekerheid ontstaat door oude, onnauwkeurige akten, door verdwenen markering, door een sloot die is verlegd of een schutting die decennia geleden op gevoel is geplaatst. De wet stelt als voorwaarde dat de loop van de grens onzeker is; het gaat dus om onduidelijkheid over waar de grens ligt, niet om een verschil van mening waarbij de stukken wél helder zijn. De vordering kan volgens de wettekst 'te allen tijde' worden ingesteld: er is geen termijn waarna zij vervalt, en elk van beide eigenaars kan het initiatief nemen.

Geen vermoeden van eigendom voor de bezitter

Normaal geldt dat wie een zaak bezit, wordt vermoed eigenaar te zijn. Het tweede lid bepaalt dat dit vermoeden niet geldt in geval van onzekerheid waar de grens tussen twee erven ligt. De rechter beslist op grond van wat over de ligging bekend is.

• Kadastrale gegevens — de reconstructie van de grens door het Kadaster is meestal het belangrijkste stuk.
• Akten en tekeningen — leveringsakten, splitsingstekeningen en oude bouwtekeningen.

- Feitelijke situatie — hoe lang staat wat waar, en wat hebben partijen daar over en weer van gemaakt.

Wat de rechter kan beslissen

De rechter is niet gebonden aan een keuze tussen twee standpunten. Hij kan het gebied waarover onzekerheid bestaat verdelen in gelijkwaardige of ongelijkwaardige delen, of het in zijn geheel aan een van de partijen toewijzen. Daarbij kan hij aan een van hen een schadevergoeding toekennen. Welke van die mogelijkheden hij kiest, hangt volgens de wet af van de omstandigheden; wie procedeert over een strook van een halve meter, weet dus niet vooraf hoe die strook wordt verdeeld.

Een voorbeeld. Twee tuinen worden gescheiden door een oude ligusterhaag die niemand ooit heeft ingemeten. De akten spreken elkaar tegen en de kadastrale reconstructie laat een afwijking van bijna een meter zien. Beide buren gebruiken een deel van de omstreden strook. De rechter kan de strook in tweeën delen, of haar volledig toewijzen aan degene die het beste bewijs heeft, met een vergoeding aan de ander voor wat hij kwijtraakt.

In de praktijk

Verzamel eerst alles wat er is: akten, oude foto's, meetstukken en de kadastrale reconstructie. Probeer daarna een gezamenlijke oplossing, eventueel met mediation; een grens die u samen vastlegt bij de notaris maakt een procedure overbodig. Lukt dat niet, dan is deze vordering het aangewezen middel, waarbij de rechter ook een tussenoplossing kan kiezen.