Boek 5 Artikel 14 (5:14 BW)

Als een roerende zaak opgaat in een andere roerende zaak, moet duidelijk zijn van wie het resultaat is. Dit artikel geeft de regel: is een van beide zaken als hoofdzaak aan te merken, dan wordt de eigenaar daarvan eigenaar van het geheel. Is geen van beide de hoofdzaak en hadden zij verschillende eigenaars, dan worden die samen eigenaar, ieder voor een aandeel dat evenredig is aan de waarde van zijn zaak. Het derde lid legt uit wanneer een zaak als hoofdzaak geldt. Of de ene zaak bestanddeel van de andere is geworden, beoordeelt men aan de hand van artikel 3:4 BW.

Wat de hoofdzaak is

De wet geeft twee maatstaven. De eerste is de waarde: overtreft de waarde van de ene zaak die van de andere aanmerkelijk, dan is de eerste de hoofdzaak. Een klein waardeverschil is daarvoor niet genoeg; de wet spreekt uitdrukkelijk van 'aanmerkelijk'. De tweede is de verkeersopvatting: wat in het maatschappelijk verkeer als het geheel wordt gezien en wat als het toegevoegde.

Wat er met de rechten gebeurt

De eigenaar van het onderdeel verliest zijn eigendom. Dat betekent niet dat hij niets overhoudt: hij kan een geldvordering hebben op degene die het onderdeel heeft verwerkt of gebruikt. Op welke grondslag en voor welk bedrag, hangt af van de verhouding tussen de betrokkenen en wordt niet in dit artikel geregeld. Ook rechten van derden op het onderdeel, zoals een pandrecht of een eigendomsvoorbehoud, komen door de natrekking in de knel: het voorbehoud of het pandrecht verliest zijn voorwerp zodra het onderdeel in de hoofdzaak is opgegaan.

• Aanmerkelijk meer waard — het waardeverschil maakt de ene zaak tot hoofdzaak.
• Verkeersopvatting — het gangbare beeld van wat het geheel is en wat het onderdeel.

- Geen hoofdzaak aan te wijzen — dan mede-eigendom, ieder voor een aandeel evenredig aan de waarde van zijn eigen zaak.

Mede-eigendom als uitkomst

Zijn de zaken gelijkwaardig, dan ontstaat mede-eigendom van de nieuwe zaak. Ieder heeft dan een aandeel dat evenredig is aan de waarde van zijn oorspronkelijke zaak. Beslissingen over gebruik, onderhoud en verkoop moeten dan samen worden genomen, en wie de gemeenschap wil beëindigen, kan verdeling vorderen. De algemene regels over gemeenschap in Boek 3 gaan daar verder op in.

Een voorbeeld. Een jachtwerf schildert de romp van een sloep met lak die een andere klant had aangeleverd en bij de werf in opslag had staan. De lak is na het aanbrengen niet meer van de romp te scheiden en dus bestanddeel geworden. De sloep is veel meer waard dan de gebruikte lak en is daarom de hoofdzaak: de eigenaar van de sloep is eigenaar van het geheel. De eigenaar van de lak moet zich met een vordering tot de werf wenden. Dat de werf de lak zelf heeft aangebracht, verandert aan die uitkomst niets: het artikel kijkt naar de verhouding tussen de twee zaken en niet naar wie de handeling verrichtte.

In de praktijk

Voor leveranciers van onderdelen is het moment waarop het onderdeel bestanddeel wordt van de zaak van een ander beslissend: vanaf dan gaat de eigendom over aan de eigenaar van de hoofdzaak. Een eigendomsvoorbehoud werkt alleen zolang het onderdeel nog een zelfstandige zaak is. Afspraken over betaling of over het weer losmaken van een onderdeel gelden tussen de partijen die ze maken; voor de vraag wie eigenaar is, blijft dit artikel bepalend.