Boek 5 Artikel 29 (5:29 BW)

Grond aan het water is niet statisch. Slibt de oever aan, dan wordt het perceel groter; slaat de oever af, dan wordt het kleiner. Dit artikel legt vast dat de erfgrens meebeweegt met de oeverlijn. Twee gevallen zijn uitgezonderd: opzettelijke drooglegging en tijdelijke overstroming. Voor de vraag wanneer een overstroming niet meer tijdelijk is, geeft de wet een maatstaf: is het land tien jaar na de overstroming nog steeds overspoeld en is de drooglegging niet begonnen, dan is de overstroming niet tijdelijk.

Aanwas en afslag

Aanwas is het geleidelijk aangroeien van land doordat het water zand en slib afzet. Afslag is het omgekeerde: het water neemt land weg. Omdat de oever beweegt, laat de wet de grens meelopen; zo blijft de juridische grens aansluiten bij de plek waar land en water elkaar werkelijk raken. Dat meebewegen gebeurt van rechtswege: er is geen akte, inschrijving of beslissing van een rechter of instantie voor nodig. De verschuiving geldt in beide richtingen, zodat de eigenaar van het erf land kan winnen en ook kan verliezen.

De twee uitzonderingen

Bij opzettelijke drooglegging beweegt de grens niet mee. Het gaat dan om land dat door menselijk ingrijpen bewust aan het water is onttrokken; die verandering van de oeverlijn heeft geen gevolg voor de grens. Bij een tijdelijke overstroming blijft de grens eveneens waar hij was: land dat een winter onder water staat, houdt niet op van u te zijn. Pas als het water na tien jaar nog steeds staat en er niet aan drooglegging wordt gewerkt, geldt de overstroming niet langer als tijdelijk en verschuift de grens alsnog.

• Aanwas — geleidelijke aangroei van de oever; het erf wordt groter.
• Afslag — geleidelijke afkalving; het erf wordt kleiner.

- Tien jaar — de maatstaf waarmee wordt beoordeeld of een overstroming nog tijdelijk is.

Het einde van de beweging

De verschuiving is niet oneindig. Zodra de grens is vastgelegd, houdt het meebewegen op. Dat vastleggen kan de eigenaars van land en water samen doen bij notariële akte volgens artikel 5:31 BW, of het kan door de rechter gebeuren volgens artikel 5:32 BW. Vanaf dat moment ligt de grens vast, ongeacht wat de oever verder doet. Artikel 5:30 BW bepaalt dat die vastlegging tegenover iedereen werkt.

Een voorbeeld. Een boerderij grenst aan een rivier. Door aanslibbing schuift de oever in tien jaar enkele meters op. Die extra strook hoort bij het perceel, zonder dat er een akte aan te pas komt. Kalft de oever daarna weer af, dan raakt de eigenaar die meters weer kwijt. Wil hij die onzekerheid niet, dan kan hij met de eigenaar van het water de grens laten vastleggen; daarna staat de grens stil.

In de praktijk

Voor eigenaars van grond aan het water betekent dit artikel dat de omvang van hun perceel kan veranderen zonder dat zij zelf iets doen. Of de grens ooit is vastgelegd volgens artikel 5:31 of 5:32 BW, maakt het verschil tussen een grens die meebeweegt en een grens die vaststaat. Zijn de eigenaars van land en water het eens, dan kan de vastlegging bij notariële akte plaatsvinden; zijn zij het niet eens, dan kan de rechter de grens vaststellen.