Boek 5 Artikel 41 (5:41 BW)

Deze korte bepaling maakt duidelijk dat de burenrechtelijke waterregels niet het laatste woord hebben. Van de regel dat lagere erven het van nature afstromende water moeten ontvangen, van de regel over wijziging van de loop, hoeveelheid of hoedanigheid van water, en van het eerste lid van de bepaling over het gebruik van langsstromend water kan bij verordening worden afgeweken. Wie een waterkwestie met de buren heeft, moet dus ook de plaatselijke regels raadplegen.

Waarom afwijking mogelijk is

Waterhuishouding is bij uitstek lokaal. In een polder gelden andere noodzakelijkheden dan op een zandrug of in een beekdal, en de inrichting van sloten, duikers en peilen verschilt van gebied tot gebied. Een landelijke regel die overal hetzelfde uitpakt, zou daar niet op aansluiten. Door afwijking bij verordening toe te staan, kan de regelgever per gebied bepalen wat een eigenaar moet dulden en wat hij mag doen.

Waar u die regels vindt

Verordeningen komen van waterschappen, gemeenten en provincies. Voor water is de regelgeving van het waterschap meestal het belangrijkst: die bevat voorschriften over onderhoud van watergangen, over dempen en graven, over duikers en over onttrekking. Daarnaast kan de gemeente regels stellen over afvoer van hemelwater en over verharding. Wat daar staat, gaat vóór op de algemene regel uit dit boek voor zover de verordening daarvan afwijkt.

• Waterschap — onderhoud, peilbeheer, dempen en graven, onttrekking.
• Gemeente — afvoer van hemelwater, verharding en aansluitingen.

- Provincie — regels over grondwater en over regionale wateren.

Wat er niet mee kan worden opzijgezet

De ruimte om af te wijken is begrensd tot de genoemde bepalingen. De algemene hinderregel uit artikel 5:37 BW staat er niet bij, en de grens van de onrechtmatige daad blijft dus overeind. Ook laat een verordening onverlet dat u tegenover uw buurman aansprakelijk kunt zijn voor schade. Dat iets volgens de plaatselijke regels mag, betekent niet dat u het zonder gevolgen mag doen als de buurman er ernstige schade van ondervindt.

Een voorbeeld. Een eigenaar wil een greppel dempen om zijn perceel beter te kunnen gebruiken. Volgens de algemene regel gaat het om een wijziging in de loop van water die de buren kan hinderen. De keur van het waterschap kan daar een eigen regime voor geven: verboden zonder vergunning, of juist toegestaan mits er een duiker wordt aangelegd. Die regeling bepaalt dan wat mag, en daarnaast blijft de vraag bestaan of de buurman schade lijdt.

In de praktijk

Begin bij een waterkwestie altijd met twee vragen: wat zegt de wet, en wat zegt de plaatselijke verordening. Vraag het waterschap om uitsluitsel voordat u graaft, dempt of pompt, en leg dat antwoord schriftelijk vast. Voor wie hinder ondervindt, geldt hetzelfde: soms is een melding bij het waterschap sneller en effectiever dan een civiele procedure tegen de buurman.