Boek 5 Artikel 38 (5:38 BW)

Water loopt naar beneden, en dat is een gegeven waar het recht rekening mee houdt. Lagere erven moeten het water ontvangen dat van hoger gelegen erven van nature afloopt. De eigenaar van het lagere perceel mag die natuurlijke afstroming dus niet blokkeren, en de eigenaar van het hogere perceel hoeft daarvoor geen toestemming te vragen. Het sleutelwoord is "van nature": alleen de afstroming die vanzelf ontstaat, valt onder deze plicht.

Wat u moet dulden

Regenwater dat over een helling naar beneden loopt, kwelwater dat zijn weg zoekt en water dat door het reliëf van het landschap uw kant op komt: dat hoort u te ontvangen. Het lagere erf mag dat niet tegenhouden met een dam of een wal die het water bij de buurman opstuwt. Wie dat wel doet, veroorzaakt schade boven zich en handelt daarmee onrechtmatig. Het lagere erf draagt in zoverre een last die uit de ligging voortvloeit.

Wat er niet onder valt

De plicht strekt niet verder dan de natuurlijke afloop. Water dat de hogere buurman zelf verzamelt en gericht naar beneden stuurt, is iets anders: een afvoerbuis die op de erfgrens uitkomt, een verhard terrein waarvan al het water via één punt wordt geloosd, of een pomp die water het lagere erf op werkt. Voor ingrepen in de loop, hoeveelheid of hoedanigheid van water geldt artikel 5:39 BW, dat de grens bij onrechtmatige hinder legt.

• Wel dulden — water dat door het natuurlijke verval van het terrein naar beneden stroomt.
• Niet dulden — water dat door menselijk ingrijpen wordt verzameld, versneld of omgeleid.

- Niet blokkeren — het lagere erf mag de natuurlijke afstroming niet opstuwen naar het hogere erf.

De grens tussen natuur en ingreep

In de praktijk gaat het geschil bijna altijd over de vraag of er is ingegrepen. Een tuin ophogen, bestraten, draineren of een greppel dempen verandert de waterhuishouding en verlegt daarmee de last naar de buurman. Wie zulke werkzaamheden uitvoert, kan zich niet meer beroepen op de natuurlijke afloop. Daarnaast gelden de regels van het waterschap en de gemeente over afvoer, riolering en berging; die staan naast dit artikel en kunnen strenger zijn.

Een voorbeeld. Een woning ligt onder aan een helling. Bij hevige regen loopt water vanaf het weiland erboven de tuin in. Dat is natuurlijke afstroming en de benedenbuur zal die moeten ontvangen. Legt de bovenbuur echter een verhard erf aan met een goot die precies op de erfgrens uitmondt, waardoor het water nu geconcentreerd naar beneden schiet, dan is er sprake van een ingreep en verschuift de beoordeling naar de vraag of dit onrechtmatige hinder oplevert.

In de praktijk

Fotografeer de situatie bij hevige regen, want daar begint elk bewijs. Meet zo nodig het hoogteverschil en leg vast wanneer welke werkzaamheden zijn uitgevoerd. Voor de bovenbuur is de les dat afvoer richting de buren vraagt om overleg en soms om een voorziening op eigen terrein. Voor de benedenbuur geldt dat blokkeren geen oplossing is: dat verplaatst het probleem en levert een eigen aansprakelijkheid op. Van dit artikel kan bij verordening worden afgeweken, dus controleer ook de plaatselijke regels.