Boek 5 Artikel 27 (5:27 BW)

De grond waarop openbare vaarwateren liggen, wordt vermoed eigendom van de Staat te zijn. Daarmee is de waterbodem in beginsel van de Staat zolang niemand iets anders aantoont. Het tweede lid maakt daarop een uitzondering voor openbare lichamen die het onderhoud van die wateren doen of deden: tegenover hen werkt het vermoeden niet. Onderhoud is hier dus een aanwijzing voor eigendom.

Waarom onderhoud meetelt

Wie een water onderhoudt, gedraagt zich in de praktijk als de partij die er zeggenschap over heeft: baggeren, oevers herstellen, beschoeiing vervangen. De wet gebruikt dat gegeven om te bepalen wie zich op het vermoeden kan beroepen. Een waterschap, provincie of gemeente die een vaarwater onderhoudt zonder dat onderhoud van de Staat te hebben overgenomen, hoeft niet tegen zich te laten gelden dat de Staat eigenaar zou zijn.

De twee uitzonderingen

De wet noemt twee gevallen waarin het vermoeden niet werkt tegenover een openbaar lichaam. Het eerste is dat het lichaam de wateren onderhoudt en dat onderhoud niet van de Staat heeft overgenomen. Het tweede is dat het lichaam de wateren onderhield en dat onderhoud daarna door de Staat of door een ander openbaar lichaam is overgenomen. In dat tweede geval blijft de eerdere onderhoudspositie dus doorwerken, ook nadat een ander het werk heeft overgenomen.

• Vermoeden — de grond onder openbare vaarwateren geldt als eigendom van de Staat.
• Onderhoudend openbaar lichaam — het vermoeden werkt niet tegen wie het water onderhoudt zonder overname van de Staat.

- Voormalig onderhoud — ook wie het onderhoud deed voordat het werd overgenomen, ontkomt aan het vermoeden.

Wat dit betekent voor gebruikers

Voor wie een steiger wil aanleggen, een ligplaats wil huren of een kabel wil kruisen, is de eerste vraag wie de eigenaar van de waterbodem is. Dit artikel maakt duidelijk dat het antwoord niet vanzelf de Staat is: bij een vaarwater dat door een waterschap of een gemeente wordt onderhouden, kan die instantie de eigendom claimen zonder dat het vermoeden haar in de weg staat. Begin daarom bij de vraag wie het onderhoud doet en wie dat historisch deed.

Een voorbeeld. Een jachthaven wil een aanlegsteiger uitbreiden in een kanaal dat al decennia door het waterschap wordt onderhouden. De Staat kan zich tegenover het waterschap niet zonder meer op het vermoeden beroepen. De havenexploitant doet er dus goed aan bij het waterschap te beginnen en de eigendomssituatie schriftelijk te laten bevestigen voordat hij investeert.

In de praktijk

Zoek bij plannen in of aan openbaar vaarwater eerst uit welk lichaam het onderhoud verzorgt en raadpleeg daarnaast de openbare registers. Leg gemaakte afspraken vast in een schriftelijke overeenkomst of, bij blijvende bouwwerken, in een zakelijk recht bij de notaris. Zo voorkomt u dat u jaren later alsnog een eigenaar tegenkomt die van niets weet.