Artikel 5:61 BW: Einde van de mandeligheid die bij akte is ontstaan

Mandeligheid die bij notariële akte is ontstaan, houdt niet vanzelf eeuwig stand. Artikel 5:61 BW noemt drie manieren waarop zij eindigt: het einde van de gemeenschap, het opheffen van de bestemming bij een nieuwe notariële akte die wordt ingeschreven, en het wegvallen van het nut van de zaak voor elk van de erven.

De drie eindes

• De gemeenschap eindigt. Houdt de gemeenschap op te bestaan, dan eindigt volgens onderdeel a ook de mandeligheid.
• Opheffing bij akte. De mede-eigenaars kunnen samen de bestemming tot gemeenschappelijk nut opheffen. Dat moet in dezelfde vorm als het ontstaan: een notariële akte tussen hen, gevolgd door inschrijving in de openbare registers.
• Het nut valt weg. Is de zaak voor elk van de erven zonder nut geworden, dan eindigt de mandeligheid vanzelf, zonder akte en zonder dat iemand iets hoeft te doen.

Deze opsomming geldt alleen voor de mandeligheid die door bestemming is ontstaan. De mandeligheid die rechtstreeks uit de wet volgt, zoals bij een scheidsmuur, hek of heg waar de erfgrens in de lengte onderdoor loopt, berust niet op een bestemming maar op de feitelijke situatie die artikel 5:62 BW beschrijft; voor die vorm wijst dit artikel geen einde aan.

Voor elk van de erven

Bij het derde geval komt het aan op de woorden 'voor elk van de erven'. Het einde treedt pas in als de zaak voor alle betrokken erven geen nut meer heeft.

Inschrijving van het einde

Omdat dat derde geval buiten de registers om werkt, kan het feit dat het nut voor elk van de erven is geëindigd in de openbare registers worden ingeschreven. Die inschrijving is geen voorwaarde voor het einde, maar maakt de situatie kenbaar voor kopers, geldverstrekkers en de notaris. Zonder inschrijving blijft in de registers een mandeligheid staan die feitelijk al voorbij is.

Een voorbeeld. Vijf woningen deelden een achterpad naar hun tuinen. Bij een herinrichting krijgt elke tuin een eigen poort aan een nieuwe straat en gebruikt niemand het pad nog. Is het nut voor alle vijf de erven verdwenen, dan is de mandeligheid geëindigd. Willen zij zekerheid, dan laten zij het einde inschrijven of heffen zij de bestemming bij akte op.

In de praktijk

Opheffing bij akte vraagt de medewerking van alle mede-eigenaars. Werkt iemand niet mee, dan komt de vraag op of het nut voor iedereen is verdwenen, en die vraag beantwoordt uiteindelijk de rechter. In de akte waarbij de mandeligheid destijds is gevestigd, kunnen afspraken staan over het gebruik, het onderhoud en de kosten. Uit de openbare registers blijkt of een opheffing of het wegvallen van het nut al is ingeschreven.