Artikel 18.6 Ow: Wie mag als toezichthouder optreden?

Toezicht wordt niet door het bestuursorgaan zelf uitgeoefend maar door personen die daarvoor bij besluit zijn aangewezen. Dat besluit kan worden genomen door het college van burgemeester en wethouders, het dagelijks bestuur van een waterschap, gedeputeerde staten, de minister die het aangaat en andere bestuursorganen die met de uitvoering van deze wet zijn belast. Van de aanwijzing wordt mededeling gedaan in het gemeenteblad, het waterschapsblad, het provinciaal blad of de Staatscourant.

Die bekendmaking is er niet voor niets. Wie bezoek krijgt van een toezichthouder, kan nagaan of die persoon daadwerkelijk is aangewezen en voor welke taken. Ontbreekt een geldige aanwijzing, dan ontbreken ook de bevoegdheden die aan de functie hangen.

Niet alleen ambtenaren

De wet spreekt van personen, niet van ambtenaren. Daarmee kan het bestuursorgaan ook iemand aanwijzen die niet bij hem in dienst is: een medewerker van een omgevingsdienst, iemand die tijdelijk is ingehuurd of een medewerker van een andere organisatie met de benodigde kennis. Een constructie om zo iemand eerst in een ambtelijke functie te benoemen, is niet nodig.

De bevoegdheden komen uit de Awb

Wat een aangewezen toezichthouder mag, staat niet in dit artikel maar in titel 5.2 Awb: plaatsen betreden, inlichtingen vorderen, inzage in zakelijke gegevens en bescheiden, zaken onderzoeken. Hij moet zich op verzoek legitimeren (artikel 5:12 Awb) en mag van zijn bevoegdheden alleen gebruikmaken voor zover dat voor zijn taak nodig is (artikel 5:13 Awb). Daar staat een medewerkingsplicht tegenover (artikel 5:20 Awb). Het bestuursorgaan kan de bevoegdheden in het aanwijzingsbesluit beperken (artikel 5:14 Awb).

Meer dan een aanwijzing

Omdat verschillende bestuursorganen kunnen aanwijzen, kan dezelfde persoon door meerdere organen zijn aangewezen, bijvoorbeeld door een gemeente en door gedeputeerde staten. Welke bevoegdheden hij in een concreet geval heeft, hangt dan af van het besluit waarop hij zich beroept. Voor een bedrijf is daarom niet alleen de vraag of iemand toezichthouder is, maar ook namens welk bestuursorgaan hij komt.

Een voorbeeld. Bij een autoschadeherstelbedrijf staat een toezichthouder van de omgevingsdienst aan de deur voor een controle op de opslag van verfresten. De ondernemer vraagt om legitimatie en kijkt daarna in het provinciaal blad of de aanwijzing er is. Die blijkt te bestaan, en daarmee staat vast dat hij aan de controle moet meewerken.

In de praktijk

• Voor de ondernemer: vraag om legitimatie en noteer naam en organisatie; het aanwijzingsbesluit zelf is terug te vinden in het publicatieblad van het bestuursorgaan.
• Voor het bestuursorgaan: neem in het aanwijzingsbesluit op voor welke onderdelen en met welke bevoegdheden de aanwijzing geldt, zodat die later niet te ruim blijkt.

Het binnentreden van een woning zonder toestemming van de bewoner mag een toezichthouder alleen als het aanwijzingsbesluit die bevoegdheid uitdrukkelijk toekent (artikel 18.7 Ow). Hoe ver de bevoegdheid in gebied en onderwerp reikt, kan worden bijgesteld op grond van artikel 18.6a Ow. Het toezicht zelf is onderdeel van de taak uit artikel 18.1 Ow.