Artikel 18.12 Ow: Boete bij overtreding van bouwregels

Dit artikel geeft het bevoegd gezag een boetebevoegdheid voor twee groepen regels. De eerste zijn de regels die de gemeente op grond van artikel 4.1 Ow in het omgevingsplan heeft gesteld over het gebruik of de staat van open erven en terreinen, over het gebruik van gebouwen en over het tegengaan van hinder. De tweede zijn de rijksregels op grond van artikel 4.3 Ow over bouwactiviteiten, sloopactiviteiten en het gebruik en in stand houden van bouwwerken, die zijn uitgewerkt in het Besluit bouwwerken leefomgeving.

Daarmee heeft de gemeente bij dit soort overtredingen een alternatief voor de dwangsom. Een boete kijkt terug en bestraft; een last onder dwangsom of bestuursdwang dwingt herstel af. Bij overtredingen die al zijn afgelopen of die snel weer opduiken, is het boetespoor vaak het enige dat effect heeft.

Twee niveaus

Het maximum ligt bij de tweede categorie van artikel 23, vierde lid, van het Wetboek van Strafrecht. Veroorzaakt de overtreding een bedreiging van de leefbaarheid of een gevaar voor de gezondheid of veiligheid, dan kan het bevoegd gezag verhogen tot het bedrag van de vierde categorie. Dat onderscheid is het kernpunt van dit artikel: niet de regel bepaalt de zwaarte, maar het gevolg van de overtreding.

Nadere regels over de hoogte

Bij algemene maatregel van bestuur kunnen nadere regels worden gesteld over de hoogte van de boete per overtreding. Binnen de wettelijke maxima kan de hoogte dus genormeerd worden. Los daarvan blijft gelden dat de boete moet worden afgestemd op de ernst van de overtreding en de mate van verwijtbaarheid (artikel 5:46 Awb) en dat zonder verwijtbaarheid geen boete volgt (artikel 5:41 Awb).

Geen boete zonder regel

De boete kan alleen worden opgelegd voor overtreding van een regel die er is. Voor de eerste groep betekent dat: staat er in het omgevingsplan geen regel over het gebruik of de staat van een terrein of over hinder, dan is er ook niets te beboeten. Wat in uw gemeente geldt, leest u dus in het omgevingsplan zelf; de wet geeft alleen de bevoegdheid om zulke regels te stellen en te handhaven.

Een voorbeeld. Een eigenaar verhuurt kamers in een pand waar de vluchtweg is volgebouwd met bergingen. Dat is een overtreding van de regels over het in stand houden van bouwwerken en levert gevaar voor de veiligheid op. De gemeente kan herstel afdwingen en daarnaast een boete opleggen in de hogere categorie, ook als de bergingen inmiddels zijn weggehaald.

In de praktijk

• Voor de eigenaar of verhuurder: leg vast wanneer u een gebrek heeft verholpen; herstel neemt de boete niet weg, maar beperkt de periode waarover wordt beboet.
• Voor de omwonende: meld wat u concreet ziet - rook, afval op een terrein, een geblokkeerde uitgang - want de verhoging hangt af van het gevolg voor de omgeving.

Welk bestuursorgaan bevoegd gezag is, volgt uit artikel 18.2 Ow. Voor herstel blijft het bevoegd gezag aangewezen op de bestuursdwang en de dwangsom van afdeling 5.3.1 Awb en afdeling 5.3.2 Awb, of op intrekking van de beschikking (artikel 18.10 Ow). Bij een ernstige overtreding gaat de gedraging naar het openbaar ministerie (artikel 18.16 Ow).